Bé thích vẽ thì quà hợp nhất là dụng cụ đúng tuổi và nhiều giấy: bút sáp thân to cho bé nhỏ, màu nước và bút lông rửa được cho bé mẫu giáo, chì màu, bút kim, sổ vẽ giấy dày cho bé lớn hơn, cộng thêm một chỗ để vẽ thoải mái. Với trẻ mê vẽ, một xấp giấy khổ lớn đôi khi được chào đón hơn hộp màu thứ năm.
Bài chia ý tưởng theo ba tầng nhẹ, vừa, chu đáo, đi qua từng nhóm tuổi, rồi tới phần chọn màu an toàn và những món nên tránh. Không có bé “vẽ đẹp” hay “vẽ xấu” ở đây; món quà là để bé được vẽ nhiều hơn và thích vẽ lâu hơn.
Dụng cụ hợp từng tuổi
Trước khi chọn tầng, hãy xem bé đang ở nhóm nào. Bảng dưới là gợi ý chung; mỗi bé một nhịp, có bé nhỏ nhưng cầm bút rất khéo, có bé lớn vẫn thích nhất là vẽ tay bằng màu.
| Tuổi | Dụng cụ hợp | Chưa nên |
|---|---|---|
| Dưới ba tuổi | Bút sáp thân to, màu vẽ bằng tay dành cho trẻ nhỏ, giấy khổ lớn dán xuống bàn | Bút nhỏ có nắp rời, phấn vụn, kéo |
| Ba đến năm tuổi | Bút lông rửa được, màu nước dạng nén, cọ to, phấn vẽ sân, kéo an toàn đầu tròn | Màu dạng xịt, keo dính nóng, dao rọc giấy |
| Sáu đến mười tuổi | Chì màu, sáp dầu, màu nước tốt hơn, bút kim, đất sét tự khô, sổ vẽ giấy dày | Sơn dầu có dung môi, bình xịt |
| Mười một tuổi trở lên | Màu nước chất lượng, bút đi nét nhiều cỡ, bút chì phác thảo, giá vẽ để bàn | Dung môi mạnh khi chưa có người lớn hướng dẫn và nơi thoáng khí |
Nếu không biết bé dùng gì, hỏi cha mẹ một câu: “dạo này bé hay vẽ bằng gì?”. Câu trả lời thường rất cụ thể, và bạn chỉ cần chọn bản tốt hơn hoặc thêm một chất liệu mới gần đó.
Tầng nhẹ: dùng hết là có ích
Ngân sách khoảng vài buổi cà phê. Trẻ mê vẽ dùng hết đồ rất nhanh, nên quà “tiêu hao” ít khi thừa.
- Cuộn giấy khổ lớn hoặc xấp giấy vẽ dày. Rẻ, gọn, và bé mê vẽ luôn cần thêm.
- Hộp bút sáp, chì màu cỡ vừa với vài màu bé hay hết trước: màu da, màu đen, màu xanh lá. Nhiều bé hết lẻ màu mà hộp vẫn đầy.
- Sổ vẽ nhỏ bỏ túi để bé mang theo khi đi xa, kèm hộp bút gọn.
- Bộ khuôn in và con dấu xốp cho bé nhỏ, in hình bằng màu nước lên giấy.
- Tạp dề vẽ, áo choàng chống bẩn có tay dài, giúp cha mẹ bớt lo áo quần lấm màu.
- Sách hướng dẫn vẽ từng bước cho bé lớn, vẽ con vật, xe cộ, nhân vật bằng hình khối đơn giản.
Với bé đã có nhiều đồ, tầng nhẹ hay nhất là bổ sung đúng thứ sắp hết: giấy và màu lẻ. Cha mẹ biết rõ nhất bé đang thiếu gì.
Nếu muốn món nhẹ mà vẫn có chút riêng, hãy kèm một tờ giấy vẽ sẵn khung trống và một dòng mời bé vẽ tặng lại người tặng. Bé thích vẽ thường rất vui khi được “đặt hàng” một bức tranh, và người lớn nhận lại một món quà thật. Với bé mẫu giáo, có thể gợi đề tài gần gũi như con mèo nhà bạn, chiếc xe của bạn, món ăn bé thích; với bé lớn, để bé tự chọn đề tài.
Tầng vừa: một chất liệu mới hoặc bộ dụng cụ tốt hơn
Tầng vừa cho sinh nhật cháu, con của bạn thân. Ngân sách tương đương một bữa ăn ngoài của gia đình nhỏ. Chọn hướng mở rộng thay vì thêm cùng loại.
- Giá vẽ đứng hai mặt cho bé mẫu giáo: một mặt bảng phấn hoặc bảng xóa được, một mặt kẹp giấy, khay để màu bên dưới. Chọn chân đứng vững, không lật khi bé tì vào.
- Bộ màu nước dạng nén kèm cọ nhiều cỡ và khay pha màu, cho bé bắt đầu thích pha màu.
- Bộ đất sét tự khô hoặc đất nặn mịn kèm dụng cụ tạo hình đầu tròn, cho bé muốn vẽ ra khối ba chiều.
- Bút đi nét nhiều cỡ ngòi và sổ giấy dày cho bé lớn mê vẽ truyện tranh.
- Bộ in tranh khắc xốp: khắc hình bằng bút chì lên tấm xốp mềm, lăn màu, in ra nhiều bản. Món này mở ra một kiểu làm tranh mới mà vẫn an toàn.
- Bảng vẽ nam châm xóa được loại kín, bút gắn dây ngắn, cho bé nhỏ vẽ trên xe hay khi đi chơi. Kiểm xem nam châm bọc kín, không có viên rời.
Một nguyên tắc dễ nhớ ở tầng vừa: món mới nên mở thêm một cách vẽ mà bé chưa có. Bé chỉ có sáp thì thêm màu nước; bé đã có màu nước thì thêm đất nặn hay bộ in tranh; bé lớn chỉ vẽ chì thì thêm bút đi nét. Như vậy món quà không nằm chồng lên đồ cũ trong ngăn kéo.
Tầng chu đáo: chỗ để vẽ, chỗ để tranh, và người cùng vẽ
Góc vẽ trong nhà. Một bàn thấp có mặt dễ lau, tấm thảm nhựa trải sàn, kệ nhiều ngăn đựng màu, móc treo tạp dề. Bàn bạc với cha mẹ vì đây là món chiếm chỗ; đổi lại bé có chỗ vẽ mà không phải dọn mỗi lần.
Tường tranh của bé. Dây treo và kẹp gỗ chạy dọc một bức tường, hoặc vài khung tranh mặt trước mở được để thay tranh dễ dàng. Bé được thấy tranh mình treo lên, và cha mẹ có cách “trưng bày” mà không dán băng keo khắp nhà.
Đóng tranh thành sách. Gom ba bốn chục bức tranh bé vẽ trong năm, chụp lại, in thành một cuốn sách bìa cứng với tên bé trên bìa. Món này tốn công hơn tốn tiền, và gia đình thường giữ rất lâu.
Lớp vẽ hoặc buổi vẽ ngoài trời. Một khóa vẽ cuối tuần, hoặc buổi bạn đưa bé ra công viên, ra đồng, ra bờ hồ vẽ cảnh thật. Chọn lớp để bé vẽ tự do, không chấm điểm, không thi thố; hỏi cha mẹ trước về lịch và đưa đón.
Bộ dụng cụ “nâng cấp” cho bé lớn. Với em mười một tuổi trở lên đã vẽ đều, bộ màu nước chất lượng cao hơn, cọ lông tốt, giấy vẽ màu nước dày là món em khó tự mua mà dùng là thấy khác.
Theo kiểu bé vẽ
Bé vẽ tự do, vẽ nhanh, vẽ nhiều. Bé loại này cần số lượng: giấy khổ lớn, sổ vẽ dày, bút sáp và bút lông rửa được loại bền. Một chồng giấy và một chiếc hộp đựng màu có nắp là món bé dùng hằng ngày, không phải món để trưng.
Bé mê vẽ truyện tranh, nhân vật. Bút đi nét nhiều cỡ, sổ kẻ khung sẵn hoặc sổ trắng giấy dày, sách vẽ nhân vật từng bước, thước kẻ khung. Với bé lớn hơn, một buổi bạn đưa bé đi hội sách hay triển lãm minh họa sẽ làm bé rất vui.
Bé thích tạo hình, cắt dán. Giấy màu nhiều độ dày, keo dán khô, kéo an toàn đầu tròn, đất sét tự khô, bộ hạt to và dây xỏ cho bé đã qua tuổi đưa đồ lên miệng. Bé loại này thường không chỉ vẽ mà muốn làm ra một vật cầm được.
Bé thích vẽ ngoài trời. Phấn vẽ sân cỡ lớn, bảng kẹp giấy cứng để vẽ khi ngồi trên cỏ, hộp màu nước gọn có nắp, bình nước rửa cọ không đổ. Kèm mũ rộng vành nếu bé hay vẽ ngoài nắng.
Bé thích vẽ khi đi đường. Sổ nhỏ, bút chì màu không cần gọt, bảng vẽ xóa được loại kín. Tránh màu nước, màu dạng lỏng khi đi xe, dễ đổ và bẩn.
Chọn màu an toàn: đọc gì trên hộp
Với trẻ nhỏ, màu nào rồi cũng có lúc dính vào miệng, vào mắt, vào tay rồi dụi mặt. Vì vậy hãy chọn màu có nhãn tiếng Việt, ghi rõ dùng cho trẻ em, có độ tuổi khuyến cáo, có hướng dẫn sơ cứu nếu dính mắt hay nuốt phải. Màu không nhãn, mùi hắc, hay không rõ nơi sản xuất nên để lại.
Nhiều hộp màu cho trẻ em ghi “không độc hại” hoặc đạt một tiêu chuẩn an toàn đồ chơi nào đó. Thông tin này hữu ích, nhưng không có nghĩa là ăn được hay bôi lên da thoải mái; bé có da nhạy cảm vẫn có thể kích ứng. Với bé dưới ba tuổi, chọn sản phẩm ghi rõ dành cho lứa tuổi này, và người lớn ngồi cạnh khi bé vẽ.
Các loại màu cần dung môi như sơn dầu truyền thống, màu xịt, mực vẽ có mùi mạnh không hợp với trẻ nhỏ. Với em lớn đã học vẽ nghiêm túc, nếu dùng những loại này thì cần người lớn hướng dẫn, phòng thoáng khí và cất kỹ sau khi dùng. Dao rọc giấy, keo nóng cũng nên để dành cho tuổi lớn hơn, hoặc người lớn cầm.
Những món nên tránh và cách nói chuyện về tranh của bé
Món dễ thừa nhất là bộ màu khổng lồ vài trăm món đựng trong vali, nhiều thứ trùng nhau và chất lượng không đều; bé thường chỉ dùng vài cây. Một hộp màu ít nhưng tốt thường được dùng nhiều hơn. Sách tô màu theo mẫu không xấu, nhưng nếu bé chỉ có sách tô thì ít có dịp tự nghĩ ra hình; kèm giấy trắng cho cân.
Một món khác cũng dễ hụt là đồ quá cao cấp cho bé quá nhỏ: hộp màu chuyên nghiệp, cọ lông đắt cho bé bốn tuổi thường bị dùng mạnh tay, bé cũng chưa thấy khác biệt. Để dành những món đó cho lúc bé lớn và đã vẽ đều. Ngược lại, đồ quá rẻ, bút khô mực, màu nhạt, giấy mỏng rách khi tô nước lại làm bé nản; với tầng nhẹ, chọn ít món nhưng dùng tốt.
Khi trao quà cho bé thích vẽ, câu hỏi “con vẽ gì đây?” hay “kể cho cô nghe về bức này” tốt hơn câu khen chung chung, càng tốt hơn những câu so sánh với bạn hay anh chị. Đừng sửa tranh của bé, đừng chấm tranh, đừng gắn quà với giải thưởng hay cuộc thi. Món quà là để bé vẽ nhiều hơn, vẽ vui hơn, không phải để bé vẽ “giỏi hơn ai”.
Câu hỏi thường gặp
Bé hai tuổi đã cầm bút vẽ được chưa?
Nhiều bé từ khoảng mười tám tháng đã thích vạch nguệch ngoạc. Chọn bút sáp thân to dành cho trẻ nhỏ, giấy khổ lớn dán xuống bàn để không trượt, và ngồi cạnh bé. Bé chưa thích thì cất đi, vài tuần sau thử lại, không cần ép.
Màu nước hay màu sáp tốt hơn cho bé mẫu giáo?
Mỗi loại cho một cảm giác khác: sáp dễ cầm, ít bẩn, bé tự vẽ được; màu nước cho bé thử pha màu, nhưng cần người lớn sắp xếp chỗ vẽ. Nhiều gia đình có cả hai. Nếu bé đã có sáp, màu nước là món mở rộng hợp lý.
Có nên tặng bảng vẽ điện tử cho trẻ thích vẽ?
Đó là quyết định của cha mẹ vì liên quan thời gian dùng màn hình. Với trẻ nhỏ, vẽ bằng tay trên giấy vẫn quan trọng để luyện cầm bút và cảm nhận chất liệu. Với em lớn đã vẽ đều và muốn thử vẽ số, hỏi cha mẹ trước khi tặng.
Tặng lớp vẽ cho bé thì chọn lớp thế nào?
Chọn lớp để bé vẽ tự do, thử nhiều chất liệu, giáo viên không chấm điểm hay sửa tranh thay bé. Cho bé học thử một buổi trước khi đóng cả khóa. Bàn với cha mẹ về lịch học và việc đưa đón trước khi tặng.
Tranh của bé quá nhiều, cha mẹ không biết cất đâu?
Tặng một hộp lưu tranh khổ lớn, một tường treo tranh có kẹp, hoặc giúp cha mẹ chụp lại và in thành cuốn sách tranh của bé. Bé được chọn bức nào treo, bức nào cất. Đây là món quà cho cả cha mẹ lẫn bé.
Bé lỡ nuốt màu vẽ thì làm sao?
Đọc phần hướng dẫn trên hộp màu và giữ lại bao bì. Phần lớn màu dành cho trẻ em được thiết kế ít độc, nhưng nếu bé nuốt nhiều, có biểu hiện khó chịu, nôn, ho hay dính màu vào mắt, hãy liên hệ cơ sở y tế và mang theo hộp màu.