Em đi học xa nhà thường cần quà giúp ăn đủ, ngủ yên, học được trong căn phòng trọ chật, và một chút gì đó của nhà để đỡ nhớ. Một chiếc nồi điện nhỏ, đèn bàn kẹp đầu giường, tai nghe để học khi phòng ồn, một thùng đồ ăn khô mẹ làm, và quan trọng không kém là một anh chị chịu nghe em kể chuyện mỗi tuần.
Bài này viết cho anh chị muốn tặng em ruột, em họ đang học đại học, cao đẳng hay học nghề ở thành phố khác. Ý tưởng chia ba tầng: nhẹ cho những lần gửi đồ hằng tháng, vừa cho đồ dùng cả năm học, chu đáo cho những việc cần anh chị bỏ thời gian. Phần cuối nói về chuyện cho tiền, vì đây là câu hỏi anh chị nào cũng gặp.
Em ở ký túc xá hay phòng trọ: hai kiểu cần khác nhau
Ở ký túc xá nhiều người. Chỗ riêng của em chỉ là một chiếc giường tầng và một cái tủ nhỏ. Quà cần gọn, treo được, không làm phiền bạn cùng phòng: rèm giường, đèn kẹp, hộp đựng đồ dưới gầm giường, tai nghe, ổ khoá tủ. Nhiều ký túc xá không cho nấu ăn trong phòng; hỏi nội quy trước khi tặng nồi điện.
Ở phòng trọ thuê riêng hoặc ở ghép. Có bếp nhỏ, có chỗ để đồ hơn, nhưng phải tự lo nhiều việc: nấu, giặt, sửa vặt. Quà hợp là đồ bếp gọn, móc phơi đồ, bộ dụng cụ sửa chữa nhỏ, khoá cửa phụ. Chuyện an toàn phòng trọ, như ổ cắm, khoá, lối thoát, cũng đáng để anh chị quan tâm.
Năm nhất hay năm cuối. Năm nhất em cần đồ dùng nền tảng và cần được chỉ đường nhiều. Năm cuối em lo thực tập, làm đồ án, tìm việc; quà hợp lúc ấy là thứ phục vụ chuyện đi làm: bộ quần áo đi phỏng vấn, túi đựng máy tính chỉn chu, một buổi anh chị ngồi sửa hồ sơ xin việc cùng em.
Em đi làm thêm. Em sẽ cần áo mưa tốt, sạc dự phòng, bình nước, đôi giày đi được cả ngày. Món quà ở đây là giảm bớt vất vả của những ca làm thêm, không phải khuyến khích em làm nhiều hơn.
Tầng nhẹ: thùng đồ gửi hằng tháng
Tầng nhẹ hợp để gửi theo xe khách, bưu phẩm, hay mang lên khi tiện đường. Gom thành một thùng nhỏ thay vì gửi lẻ từng món:
- Đồ ăn khô của nhà: ruốc, mắm kho quẹt, lạp xưởng, cá khô mẹ làm, đóng hũ kín và dán ngày làm. Đây là món nhớ nhà nhất.
- Mì, cháo, ngũ cốc ăn sáng cho những tuần thi cử; kèm sữa hộp, trái cây khô.
- Thuốc thông dụng và băng cá nhân có sẵn ở nhà: thuốc hạ sốt, thuốc đau bụng mà em vẫn dùng, nhiệt kế. Ghi rõ cách dùng theo hướng dẫn trên hộp, dặn em bệnh nặng hơn thì đi khám, đừng tự uống thêm.
- Đồ vệ sinh cá nhân cỡ lớn: kem đánh răng, dầu gội, nước giặt, khăn mặt mới. Những thứ em hay tiếc tiền mua.
- Sạc dự phòng và cáp sạc dài, vì ổ cắm trong phòng trọ thường xa giường.
- Một lá thư tay ngắn của anh chị hoặc của bố mẹ, nhét trong thùng.
Đồ ăn tự làm nên đóng hũ kín, ghi ngày, và chọn món để được lâu ở nhiệt độ phòng nếu phòng em không có tủ lạnh. Đừng gửi món dễ thiu chỉ vì nghĩ em sẽ ăn ngay; có khi em đi học cả ngày, tối mới mở thùng.
Tầng vừa: đồ dùng cho cả năm học
Đèn bàn kẹp hoặc đèn đầu giường. Phòng ký túc xá hay tắt đèn chung, em cần đèn riêng để đọc sách không làm phiền bạn. Chọn loại ánh sáng dịu, chỉnh được độ sáng, sạc được.
Tai nghe chống ồn hoặc tai nghe chụp tai. Phòng trọ nhiều người, khu trọ ồn ào, em cần chỗ yên để học. Đây là món nhiều sinh viên thích mà ngại tự mua.
Nồi điện đa năng cỡ nhỏ. Nấu cơm, nấu mì, luộc rau trong một nồi; hợp với phòng trọ có bếp hạn chế. Hỏi trước nội quy ký túc xá, nhiều nơi cấm thiết bị đun nấu.
Ba lô chống sốc đựng máy tính. Em đi học, đi làm thêm bằng xe buýt, xe máy cả ngày; ba lô tốt giúp máy tính khỏi va đập và đỡ mỏi vai.
Ổ khoá tốt, dây cáp khoá xe. Mất xe, mất đồ ở khu trọ là chuyện không hiếm. Một ổ khoá chắc cho tủ, khoá đĩa cho xe máy là món anh chị nên nghĩ tới.
Chăn, gối, ga trải giường mới. Nhất là khi em ra học ở vùng có mùa đông lạnh, hoặc ngược lại từ vùng lạnh vào vùng nóng cần đồ mỏng, thoáng.
Tầng chu đáo: anh chị bỏ công cho em
Ở tầng này, món quà nằm nhiều ở thời gian của anh chị:
- Lên ở với em vài ngày đầu năm nhất: cùng em đi xem phòng trọ, kiểm khoá, kiểm điện, đọc kỹ hợp đồng thuê nhà, chỉ em chỗ chợ, chỗ khám bệnh gần nhất.
- Sửa sang góc học tập: một chiếc bàn gấp gọn, ghế có tựa lưng, kệ sách treo tường, đèn đủ sáng. Đo phòng trước khi mua.
- Máy tính xách tay hoặc nâng cấp máy cũ nếu em học ngành cần dùng nhiều. Hỏi em và hỏi giảng viên, anh chị khoá trên xem ngành học cần cấu hình thế nào; đừng mua theo cảm tính.
- Một khoá học kỹ năng em đang thiếu: ngoại ngữ, tin học văn phòng, bơi lội, lái xe. Hỏi em có muốn không và có thời gian không.
- Vé xe về nhà dịp lễ, Tết đặt sẵn từ sớm. Với sinh viên xa nhà, được về Tết là món quà lớn.
- Một cuộc gọi cố định mỗi tuần giữa anh chị và em, không phải để kiểm tra điểm, mà để nghe em kể chuyện.
Những năm đầu xa nhà, nhiều em gặp áp lực mà không dám kể với bố mẹ vì sợ bố mẹ lo. Anh chị là người em dễ mở lời hơn. Đôi khi món quà quý nhất là một người chịu nghe mà không vội phán xét.
Ví dụ giả định: em gái từ Quảng Ngãi ra Hà Nội học năm nhất. Chị gái xin nghỉ ba ngày ra cùng em, đi xem bốn phòng trọ, chọn phòng có khoá chắc và ổ điện mới, mua chiếc bàn gấp, đèn kẹp và ổ khoá tủ. Trước khi về, chị lưu cho em số chủ nhà, số trạm y tế phường và hẹn tối Chủ nhật nào cũng gọi. Cả gói quà không đắt, nhưng em bước vào năm học đầu tiên với cảm giác có người đứng sau.
Cho tiền hay mua đồ: chuyện anh chị nào cũng băn khoăn
Tiền mặt là món thiết thực với sinh viên, nhưng có hai điều nên nghĩ. Thứ nhất, nếu đưa một khoản lớn một lần, em có thể tiêu trước những tuần đầu và chật vật về sau. Chia nhỏ theo tháng, hoặc nói rõ khoản này để mua món gì, giúp em tự quản lý tốt hơn. Thứ hai, tiền dễ bị coi là "đưa cho xong"; đi kèm một lời hỏi han, một món đồ nhỏ, một lá thư sẽ khác hẳn.
Một cách nhiều nhà làm là anh chị trả hộ một khoản cố định: tiền điện thoại hằng tháng, tiền vé xe về quê, tiền một khoá học. Em biết khoản đó có người lo, đỡ một phần lo lắng mà không phải xin. Với em đi làm thêm, anh chị nói thẳng: anh chị góp phần này để em bớt một ca làm, dành thời gian học.
Còn những thứ không nên tặng: thẻ tín dụng đứng tên anh chị để em tiêu thoải mái, đồ hiệu đắt tiền dễ bị mất cắp ở khu trọ, xe máy phân khối lớn khi em chưa quen đường thành phố. Nếu em chưa đủ tuổi, mọi chuyện liên quan tới xe máy, giấy phép lái xe phải theo quy định hiện hành.
Món nên cân nhắc trước khi gửi cho em
Đồ điện công suất lớn. Bếp điện, lò sưởi, ấm siêu tốc cỡ lớn dễ làm quá tải ổ cắm phòng trọ cũ, có khi vi phạm nội quy ký túc xá. Nếu tặng, chọn công suất nhỏ và dặn em không cắm nhiều thiết bị vào cùng một ổ chia.
Đồ đắt tiền dễ lộ. Điện thoại đời mới, đồng hồ đắt, túi hiệu dễ thành mục tiêu ở khu trọ đông người qua lại. Món tốt nhưng kín đáo thường an toàn hơn cho em.
Đồ cồng kềnh khó chuyển. Sinh viên chuyển phòng trọ khá thường xuyên, có khi mỗi năm một lần. Tủ gỗ, giá sách to, đệm dày khó mang theo; chọn đồ gấp gọn, tháo lắp được.
Thuốc bổ, thực phẩm chức năng "tăng trí nhớ mùa thi". Không có viên nào thay được giấc ngủ và bữa ăn đủ. Đừng gửi những sản phẩm quảng cáo giúp học giỏi hơn; thay vào đó là đồ ăn tử tế và lời nhắc em ngủ sớm trước ngày thi.
Quà kèm lời so sánh. Món quà đi cùng câu "học cho bằng con nhà người ta" sẽ thành áp lực. Quà gửi em xa nhà nên mang ý "anh chị lo cho em", không phải ý đòi kết quả.
Gợi ý gom theo từng dịp trong năm học
Ba tầng ở trên có thể rải ra theo các dịp trong năm học, thay vì dồn một lần.
| Dịp | Tầng nhẹ | Tầng vừa | Tầng chu đáo |
|---|---|---|---|
| Nhập học | Thùng đồ vệ sinh, thuốc thông dụng | Chăn gối, ổ khoá, đèn đầu giường | Lên ở cùng vài ngày, xem phòng trọ |
| Mùa thi | Đồ ăn khô, ngũ cốc, trái cây khô | Tai nghe chụp tai, ghế có tựa lưng | Một cuộc gọi đều mỗi tối trước ngày thi |
| Sinh nhật em | Một món em thích, thư tay | Ba lô, giày, áo khoác mới | Anh chị lên chơi, đưa em đi ăn cùng bạn |
| Tết | Bánh mứt của nhà | Bộ quần áo mới | Vé xe về nhà đặt sẵn |
| Năm cuối | Sổ tay, bút tốt | Quần áo đi phỏng vấn, túi máy tính | Ngồi sửa hồ sơ xin việc cùng em |
Gửi đồ cho em ở xa, nhắn em trước ngày hàng tới và hỏi em có ở phòng không. Ký túc xá thường giữ hàng ở phòng bảo vệ một thời gian ngắn rồi trả lại.
Câu hỏi thường gặp
Gửi thùng đồ ăn cho em đi học xa nên gửi gì?
Đồ khô để được lâu ở nhiệt độ phòng như ruốc, mắm kho, cá khô, lạp xưởng đóng hũ kín và ghi ngày làm. Thêm mì, ngũ cốc, sữa hộp cho mùa thi. Tránh món dễ thiu, vì không phải phòng trọ nào cũng có tủ lạnh.
Có nên tặng nồi điện cho em ở ký túc xá?
Hỏi nội quy ký túc xá trước, nhiều nơi cấm thiết bị đun nấu trong phòng vì nguy cơ chập cháy. Nếu được phép, chọn nồi nhỏ, có tự ngắt. Nếu không được, tặng hộp cơm giữ nhiệt, bình nước và phiếu ăn thay thế.
Cho em tiền hay mua đồ thì tốt hơn?
Cả hai đều được. Tiền nên chia theo tháng hoặc nói rõ để làm gì. Đồ thì chọn món em ngại tự mua như tai nghe, đèn bàn, chăn mới. Kèm lời hỏi han hay lá thư để món quà không thành chuyển khoản cho xong.
Em sắp ra trường thì tặng gì?
Những thứ phục vụ chặng đi làm: bộ quần áo đi phỏng vấn, đôi giày chỉn chu, túi đựng máy tính, một khoá học kỹ năng còn thiếu. Một buổi anh chị ngồi sửa hồ sơ, tập trả lời phỏng vấn cùng em cũng rất đáng giá.
Làm sao biết em đang thiếu gì khi ở xa?
Gọi video và nhờ em quay một vòng phòng. Hỏi những câu cụ thể như tối học bằng đèn nào, có chỗ phơi đồ không, xe để ở đâu. Hỏi bạn cùng phòng hoặc anh chị khoá trên của em nếu em ngại nói.
Em hay than mệt, buồn khi xa nhà thì quà có giúp được không?
Quà giúp em thấy có người quan tâm, nhưng quan trọng hơn là có người lắng nghe đều đặn. Nếu em buồn kéo dài, mất ngủ, bỏ học, hãy khuyến khích em tìm tới phòng tư vấn tâm lý của trường hoặc người có chuyên môn, và báo cho gia đình biết.