Học sinh tiểu học hợp nhất với những món cho bé tự làm ra một thứ gì đó: bộ lắp ráp, bộ thí nghiệm đơn giản, sách truyện bé tự đọc được, trò chơi bàn cờ cả nhà chơi cùng, đồ thể thao như dây nhảy, bóng, xe đạp. Từ sáu đến mười tuổi, trẻ chuyển từ chơi tưởng tượng sang thích thử thách vừa sức và thích khoe thành quả với người lớn.
Bài chia theo hai nhóm lớp vì khoảng cách giữa một bé lớp một và một bé lớp năm khá lớn, rồi đưa ý tưởng theo ba tầng nhẹ, vừa, chu đáo. Phần cuối là những món nên để lại tiệm và cách cả nhà góp chung cho một món lớn mà không trùng nhau.
Lớp một, lớp hai khác lớp bốn, lớp năm thế nào
Mỗi bé một nhịp, có bé lớp hai đọc truyện dày, có bé lớp năm vẫn mê đồ chơi đóng vai. Bảng dưới chỉ để bạn hình dung khoảng cách khi chưa biết rõ bé.
| Mặt | Lớp một, lớp hai | Lớp bốn, lớp năm |
|---|---|---|
| Đọc | Mới tự đọc, thích sách chữ to, nhiều tranh, truyện ngắn | Đọc được truyện dài nhiều chương, truyện tranh, sách hỏi đáp |
| Tay | Lắp bộ ghép vừa phải, cắt dán, tô màu kỹ hơn | Lắp mô hình theo hướng dẫn nhiều bước, làm đồ thủ công cầu kỳ |
| Chơi cùng bạn | Trò chơi luật ngắn, chơi thua còn dễ buồn | Trò chơi chiến thuật, đội nhóm, thích được ra luật |
| Vận động | Tập xe hai bánh, nhảy dây, đá bóng | Đạp xe đường dài hơn, bơi, cầu lông, trượt patin có bảo hộ |
| Riêng tư | Vẫn thích người lớn chơi cùng | Bắt đầu có góc riêng, sưu tầm, có bí mật nhỏ |
Nếu phải đoán, hãy chọn món hơi “lớn” hơn tuổi một chút cho bé lớp một, lớp hai, vì bé thích được đối xử như anh chị; còn với bé lớp bốn, lớp năm, tránh những món trông quá trẻ con, bé dễ ngại khi bạn bè nhìn thấy.
Tầng nhẹ: món nhỏ mà bé dùng được ngay hôm nay
Tầng nhẹ hợp cho lúc ghé thăm, quà tặng kèm, hay con của người quen. Ngân sách khoảng vài buổi cà phê.
- Một cuốn truyện vừa sức: truyện tranh hài hước cho bé mới đọc, truyện nhiều chương cho bé lớp bốn, lớp năm. Hỏi cha mẹ bé đang đọc tới đâu để khỏi mua trùng tập.
- Bộ bài trò chơi gia đình: bài ghép số, bài đoán từ, trò nối hình. Một món nhỏ mà cả nhà có thêm một buổi tối chơi chung.
- Dây nhảy, quả cầu đá, bóng cao su cho bé hay ra sân. Trò chơi dân gian vẫn được trẻ tiểu học thích, nhất là khi có người lớn chỉ cách.
- Khối lập phương xoay màu hoặc bộ câu đố gỗ tháo lắp. Hợp với bé thích thử thách một mình, lại gọn để mang theo khi đi xa.
- Bộ bút màu, chì màu chất lượng kèm cuốn sổ vẽ bìa cứng. Bé tiểu học dùng màu nhiều, một hộp tốt dùng được cả năm học.
Đồ dùng học tập như bút, thước, tẩy là quà được, nhưng nên kèm thứ gì đó để chơi; một bé tám tuổi mở quà ra toàn đồ đi học thường hơi hụt hẫng.
Tầng vừa: món bé chơi cả năm
Tầng vừa thường dùng cho sinh nhật cháu ruột, con của bạn thân. Ngân sách tương đương một bữa ăn ngoài của gia đình nhỏ.
- Bộ lắp ráp theo chủ đề: xe, nhà, tàu, rô-bốt cơ khí không cần pin. Với bé lớp một, chọn bộ ít bước; với bé lớp bốn, lớp năm, bộ nhiều bước có hướng dẫn chi tiết sẽ giữ bé được vài buổi.
- Bộ thí nghiệm khoa học đơn giản: trồng tinh thể muối, làm núi lửa giấm và muối nở, quan sát côn trùng. Chọn bộ có hướng dẫn tiếng Việt, ghi độ tuổi và cảnh báo rõ; người lớn làm cùng ở các bước có hóa chất.
- Trò chơi bàn cờ cho gia đình: trò mua bán nhà đất phiên bản trẻ em, trò xây đường, trò hợp tác cả nhà cùng thắng. Trò hợp tác hợp với nhà có trẻ hay buồn khi thua.
- Bộ đồ thể thao: vợt cầu lông cỡ trẻ em, bóng đá cỡ nhỏ, kính bơi, giày patin kèm mũ và bảo hộ đầu gối, cổ tay.
- Bộ sách bé tự đọc gồm ba đến năm cuốn cùng tác giả hoặc cùng nhân vật. Một bộ truyện dài giữ bé đọc liên tục hơn nhiều cuốn rời.
- Đồng hồ báo thức kim cho bé đang tập tự dậy đi học, kèm hộp bút hay túi đựng giày thể thao.
Tầng chu đáo: công phu, dùng lâu, có người đi cùng
Chiếc xe đạp đầu tiên đúng cỡ. Xe hai bánh với khung vừa chiều cao, chân bé chống được xuống đất khi ngồi yên. Tặng đủ bộ với mũ bảo hiểm, đèn và chuông, và nếu có thể, dành một hai buổi sáng dạy bé đạp ở sân rộng. Xe sai cỡ là món quà làm bé sợ đạp xe.
Khóa học kỹ năng theo sở thích. Một khóa bơi, một khóa vẽ, cờ vua, đàn, bóng đá cuối tuần. Nên bàn với cha mẹ vì việc đưa đón là của họ; tầng chu đáo ở đây là chọn đúng thứ bé muốn học, không phải thứ người lớn thấy “có ích”.
Góc sưu tầm hoặc góc đọc riêng. Kệ treo tường nhỏ, hộp nhiều ngăn để bé xếp bộ sưu tầm đá cuội, vỏ ốc, tem, thẻ hình; hoặc giá sách thấp kèm đèn đọc. Trẻ cuối tiểu học bắt đầu thích có “chỗ của mình”.
Một chuyến đi do bạn tổ chức. Đi bảo tàng, đi vườn quốc gia, đi xem đá bóng sân vận động, đi cắm trại một đêm ở nơi có người quản lý. Chuẩn bị kỹ với cha mẹ về giờ giấc và an toàn, và đừng biến chuyến đi thành buổi học bắt buộc.
Kính hiển vi hoặc ống nhòm cho trẻ em. Ống nhòm nhẹ để ngắm chim, kính hiển vi đơn giản với vài tiêu bản. Món này đáng giá với bé tò mò, đặc biệt khi có người lớn cùng ra vườn tìm mẫu để soi.
Theo thời điểm trong năm: đầu năm học, sinh nhật, mùa hè
Đầu năm học. Đây là lúc đồ dùng có ích nhất, nhưng cha mẹ thường đã mua đủ sách vở. Quà hợp là món nâng cấp một thứ bé dùng mỗi ngày: hộp bút nhiều ngăn chắc chắn, bình nước giữ nhiệt nhẹ, áo mưa trùm kín ba lô cho mùa mưa, đèn học cho góc bàn mới. Hỏi cha mẹ còn thiếu gì, thường sẽ ra đúng một hai món cụ thể.
Sinh nhật. Ngày của riêng bé nên là món để chơi, không phải đồ đi học. Bộ lắp ráp, trò chơi bàn cờ, bộ truyện, đồ thể thao. Nếu bé tổ chức sinh nhật ở lớp, nhiều trường và nhóm phụ huynh có quy ước riêng về quà, nên hỏi cha mẹ bé trước khi gửi quà vào lớp.
Mùa hè. Hè dài, trẻ tiểu học dễ dính màn hình. Quà hè hay nhất là thứ kéo bé ra ngoài hoặc giữ tay bé bận: kính bơi và một vé bơi theo tháng, bộ diều tự dán, bộ trồng rau ban công, bộ sách đọc cả hè, bộ thủ công làm vòng hạt to, làm mô hình giấy. Món nào đi kèm người lớn làm cùng càng được bé nhớ.
Dịp cuối năm và Tết. Nhiều gia đình mừng tuổi bằng tiền; nếu muốn có thêm món, chọn món cả nhà dùng được trong những ngày nghỉ, như một trò chơi bàn cờ mới, bộ xếp hình lớn ghép chung trên bàn, hay sách cho bé đọc khi về quê.
Món nên để lại tiệm, và vài lưu ý an toàn
Trẻ tiểu học ít đưa đồ lên miệng hơn, nhưng vẫn có những món gây tai nạn thật, và nhà thường có em nhỏ. Soát trước khi mua:
- Bút chiếu tia laser: có thể gây tổn thương mắt nếu chiếu thẳng vào mắt người hay con vật; không phải đồ chơi cho trẻ.
- Bộ nam châm viên nhỏ lực mạnh: nuốt từ hai viên trở lên có thể hút nhau xuyên thành ruột. Bộ ghép hình nam châm cỡ lớn bọc kín thì khác, vẫn nên kiểm xem viên nam châm có bị lộ ra khi vỡ vỏ không.
- Hạt nở trong nước: nguy hiểm nếu em nhỏ trong nhà nuốt phải; hạt nở to ra bên trong cơ thể.
- Bộ tự làm chất nhờn dẻo dùng hóa chất bột: một số công thức dùng hàn the có thể gây kích ứng da; nếu tặng, chọn bộ có hướng dẫn rõ và người lớn làm cùng.
- Đồ chơi mô phỏng vũ khí, súng bắn đạn: dễ gây thương tích mắt và nhiều gia đình không muốn có trong nhà.
- Điện thoại, máy tính bảng riêng: đây là quyết định của cha mẹ về giờ màn hình; đừng tặng nếu chưa được đồng ý.
Đồ chơi dùng pin cúc áo, như đèn nháy nhỏ hay thiệp phát nhạc, nên có nắp pin bắt vít, vì em bé trong nhà có thể nhặt được. Món có dấu hợp quy, nhãn tiếng Việt và khuyến cáo độ tuổi rõ ràng luôn là lựa chọn an tâm hơn.
Đừng gắn quà với điểm số, và cách cả nhà góp chung
Nhiều người lớn quen nói “học giỏi thì có quà” hay hỏi “được mấy điểm mười” khi trao quà. Một món quà sinh nhật không nên kèm điều kiện học tập, và cũng không nên so bé với anh chị em, bạn cùng lớp. Khi trao, hỏi bé về điều bé đang thích, đang làm, thay vì thành tích. Món quà vẫn vậy, nhưng cảm giác bé nhận được khác hẳn.
Với món lớn như xe đạp hay khóa học, việc góp chung trong nhà rất thường gặp. Nên có một người đứng ra trao đổi với cha mẹ bé về mẫu, cỡ, thời điểm, rồi thông báo phần góp cho từng người. Những người góp ít có thể tặng thêm món nhỏ kèm theo như đèn xe, bình nước, cuốn sách về đạp xe, để bé có nhiều thứ để mở mà không ai phải chạy theo mức của người khác.
Nếu nhà có hai, ba anh chị em tuổi tiểu học, hãy chọn quà cùng tầng cho các bé trong cùng một dịp, khác món nhưng tương đương công sức. Trẻ tuổi này rất nhạy với chuyện “quà của anh to hơn”.
Câu hỏi thường gặp
Quà cho bé trai và bé gái tiểu học có cần khác nhau không?
Không cần chia theo giới. Nhiều bé gái mê lắp ráp, bóng đá; nhiều bé trai thích vẽ, nấu ăn, chăm cây. Hãy hỏi cha mẹ bé đang thích gì, hoặc chọn những món ai cũng chơi được như trò chơi bàn cờ, sách, đồ vận động, bộ thí nghiệm.
Có nên tặng tiền mặt cho học sinh tiểu học?
Tùy nếp nhà, nhiều gia đình vẫn mừng tiền vào dịp Tết. Với sinh nhật, trẻ tiểu học thường vui hơn khi có món để mở. Nếu bạn chưa biết chọn gì, có thể kết hợp: một món nhỏ bé thích kèm phong bì, và nhắn cha mẹ cùng bé chọn thêm một món.
Bộ lắp ráp bao nhiêu chi tiết là vừa cho bé tám tuổi?
Không có con số chuẩn, nhưng bộ ghi độ tuổi khoảng sáu đến chín và có hướng dẫn hình rõ từng bước thường vừa. Bé đã quen lắp ráp có thể làm bộ lớn hơn. Chọn bộ có túi chia theo bước để không thất lạc chi tiết, và để xa em nhỏ dưới ba tuổi.
Tặng bộ thí nghiệm hóa học cho trẻ có an toàn không?
Bộ thí nghiệm dành cho trẻ em có ghi độ tuổi, nhãn tiếng Việt và cảnh báo thường được thiết kế an toàn khi làm đúng hướng dẫn với người lớn đi kèm. Tránh bộ không rõ nguồn gốc, hóa chất không nhãn, và nhắc cha mẹ cất kỹ các gói bột, dung dịch sau khi làm.
Bé đã có quá nhiều đồ chơi thì tặng gì?
Hãy nghĩ tới trải nghiệm và thứ dùng hết: vé đi bảo tàng, một buổi đi bơi, khóa học ngắn, bộ màu vẽ, sách. Hoặc tặng một món giúp bé sắp xếp góc chơi, như hộp nhiều ngăn có nắp. Cha mẹ có con nhiều đồ thường rất cảm ơn món quà không chiếm thêm chỗ.
Nên tặng truyện tranh hay sách chữ cho học sinh tiểu học?
Cả hai đều có chỗ. Truyện tranh giúp nhiều bé mới đọc thấy đọc là vui, sách chữ giúp bé đọc dài hơn. Hỏi cha mẹ bé đang đọc gì, rồi chọn một cuốn cùng loại và một cuốn mở rộng hơn một chút. Chọn nội dung hợp tuổi, tránh truyện có cảnh bạo lực.