Quà hợp nhất cho bé từ một đến ba tuổi là món bé dùng tay, dùng chân và dùng cả miệng mà vẫn an toàn: khối xếp to, sách bìa cứng, xe đẩy tập đi, bộ đồ chơi nấu ăn cỡ lớn, bóng vải. Ở tuổi này bé chưa cần đồ chơi “thông minh” có nhiều nút; bé cần thứ để cầm, đẩy, ném, xếp, rồi làm lại hàng chục lần.
Bài chia ý tưởng theo ba tầng: tầng nhẹ cho người ghé chơi hay tặng lần đầu, tầng vừa cho sinh nhật của cháu trong nhà hoặc con của bạn thân, tầng chu đáo cho người muốn món dùng được lâu hoặc làm công phu. Phần giữa bài là cách tự loại những món dễ gây nghẹn, pin cúc áo, nam châm nhỏ và dây dài, vì với tuổi này an toàn đứng trước mọi lý do khác.
Bé một đến ba tuổi chơi thế nào, và quà nên đi theo hướng nào
Từ khoảng một tuổi, phần lớn trẻ bắt đầu tự đứng, men theo đồ đạc rồi đi những bước đầu tiên. Đôi tay khéo dần: bé thích nhặt đồ bỏ vào hộp rồi đổ ra, đẩy xe, kéo dây, đập hai vật vào nhau để nghe tiếng. Đến gần hai tuổi, bé bắt chước việc người lớn làm: cầm điện thoại giả áp tai, quét nhà, khuấy nồi, ru búp bê. Giữa hai và ba tuổi, vốn từ tăng nhanh, bé thích nghe một cuốn sách đọc đi đọc lại, chỉ vào hình và gọi tên.
Mỗi bé một nhịp, nên mốc tuổi ở đây chỉ để hình dung, không phải thước đo. Món quà tốt cho tuổi này có ba nét chung. Thứ nhất, nó mở: một bộ khối xếp chơi được theo nhiều cách, khác với món đồ chơi chỉ có một nút bấm phát nhạc. Thứ hai, nó bền với tay trẻ con: bị ném, bị cắn, bị ngồi lên mà không vỡ thành mảnh nhỏ. Thứ ba, nó dễ lau rửa, vì gần như món nào rồi cũng sẽ vào miệng bé.
Nếu bạn không biết rõ bé, hãy chọn món hướng về vận động và về sách, hai mảng hầu như nhà nào cũng thiếu thêm một món. Tránh những món cồng kềnh mà nhà chung cư nhỏ không có chỗ để, và tránh đồ chơi phát âm thanh to liên tục, thứ mà cha mẹ thường lặng lẽ cất lên nóc tủ sau vài ngày.
Tầng nhẹ: món nhỏ gọn, dùng được ngay
Tầng nhẹ hợp khi bạn ghé thăm, gặp bé lần đầu, hoặc tặng kèm khi gia đình đã có quà chính. Giá trị khoảng vài buổi cà phê, nhưng chọn đúng thì bé dùng hằng ngày.
- Sách bìa cứng hoặc sách vải có hình con vật, đồ vật quen thuộc, mỗi trang một hình to. Trang dày giúp bé tự lật mà không rách; sách vải giặt được, hợp với bé còn hay gặm.
- Bóng vải hoặc bóng cao su mềm cỡ lớn hơn nắm tay người lớn. Bé lăn, ném, bò theo bóng; người lớn chơi cùng được ngay mà không cần hướng dẫn.
- Cốc xếp chồng nhiều màu: xếp tháp, lồng vào nhau, mang ra chơi nước khi tắm. Một món đơn giản mà bé chơi được từ lúc ngồi vững tới khi lên ba.
- Bộ bút sáp to cho trẻ nhỏ loại thân mập, ghi rõ dành cho trẻ dưới ba tuổi, kèm xấp giấy khổ lớn. Hợp với bé từ khoảng mười tám tháng, khi bé bắt đầu thích vạch nguệch ngoạc.
- Khăn tắm có mũ hình con vật hoặc bộ đồ chơi nổi khi tắm loại không có lỗ. Đồ tắm có lỗ thường đọng nước bên trong và dễ mốc, nên chọn loại kín hoặc tháo ra rửa được.
Ở tầng này, một cuốn sách hợp tuổi thường được nhớ lâu hơn một món đồ chơi nhựa nhỏ, vì cha mẹ đọc cho bé mỗi tối và mỗi lần đọc lại nhắc tới người tặng.
Tầng vừa: món bé chơi được vài năm
Tầng vừa là mức thường gặp khi tặng sinh nhật cháu trong họ, con của bạn thân hay của đồng nghiệp gần. Ngân sách tương đương một bữa ăn ngoài cho cả nhà nhỏ; đổi lại, món quà nên theo bé qua nhiều giai đoạn.
- Bộ khối xếp gỗ hoặc gạch lắp ghép cỡ lớn dành cho trẻ nhỏ: viên to, cạnh bo tròn, sơn gốc nước. Bé một tuổi đập và gõ, bé hai tuổi xếp tháp, bé ba tuổi xây nhà, làm đường cho xe chạy.
- Xe đẩy tập đi có khay xếp hình cho bé đang men theo đồ đạc. Chọn loại bánh có lực hãm hoặc nặng chân đế để xe không trượt vọt đi khi bé dồn sức vào tay.
- Bộ đồ chơi nấu ăn, bán hàng cỡ lớn: nồi, chảo, rau củ bằng gỗ hoặc vải. Từ hai tuổi trở đi, trò “nấu cơm mời mẹ” có thể kéo dài cả buổi chiều.
- Bộ ba đến năm cuốn sách tranh theo một chủ đề: con vật, phương tiện, các bữa ăn trong ngày. Một bộ đọc dần hợp hơn một cuốn dày đọc một lần.
- Xe chòi chân bốn bánh thấp cho bé từ khoảng mười tám tháng, chân chạm đất vững. Hỏi trước cha mẹ xem nhà có chỗ cho bé đi không, vì căn hộ nhỏ có khi chỉ để được ngoài hành lang.
- Bảng hoạt động bằng gỗ gắn chốt cửa, bánh răng, hạt trượt trên thanh kim loại cố định. Chọn loại các chi tiết bắt chặt vào bảng, không có miếng nào tháo rời được.
Tầng chu đáo: công phu hơn, không nhất thiết đắt hơn
Góc đọc sách cho bé. Một kệ sách thấp mặt trước để bìa quay ra ngoài, kèm sáu đến tám cuốn sách bìa cứng bạn tự chọn theo tuổi. Bé tự rút sách được, và cha mẹ có sẵn một góc yên cho giờ đọc buổi tối. Kệ phải thấp, chân rộng, và nên cố định vào tường vì trẻ tuổi này hay bám vào đồ để đứng dậy.
Bộ đồ chơi vận động trong nhà. Khung leo trèo thấp bằng gỗ, cầu trượt nhỏ hoặc bộ đệm mút nhiều khối để bé bò qua, leo lên, lăn xuống. Món này đáng giá với nhà có chỗ và với bé hiếu động, nhưng phải hỏi cha mẹ trước về diện tích, vì một khung leo chiếm nửa phòng khách là món quà khó xử.
Album ảnh bé có chữ viết tay. Nếu bạn là người thân hay gặp bé, hãy in khoảng hai chục tấm ảnh bé chụp cùng người trong nhà, ép vào một cuốn album bìa cứng góc bo tròn. Bé tuổi này rất thích nhìn mặt người quen; cha mẹ thì giữ cuốn album rất lâu sau khi đồ chơi đã hỏng.
Bộ sách vải tự may hoặc túi đồ chơi cảm giác. Với người khéo tay, một cuốn sách vải có miếng nhung, miếng sột soạt, khóa dán, nút to khâu chặt là món không ai mua được ngoài tiệm. Chỉ cần nhớ: không gắn hạt, cúc nhỏ hay chuông nhỏ; mọi chi tiết phải khâu chắc đến mức bạn giật mạnh không ra.
Góp chung một món lớn bố mẹ đang cần. Ghế ăn dặm, xe đẩy du lịch, cũi gấp mang về quê. Món kiểu này nên để cha mẹ chọn mẫu, người tặng góp tiền và đứng tên chung. Tầng chu đáo ở đây là chịu khó hỏi và chịu đi cùng, không phải tự quyết thay.
An toàn cho bé dưới ba tuổi: soát từng món trước khi mua
Ở tuổi này, phần lớn tai nạn do đồ chơi đến từ vài nhóm quen thuộc. Bảng dưới gom lại để bạn đem theo khi đi chọn quà; với món còn phân vân, hãy hỏi thẳng cha mẹ bé.
| Nhóm nguy cơ | Vì sao nguy hiểm | Cách soát nhanh |
|---|---|---|
| Chi tiết nhỏ, mảnh rời | Bé đưa mọi thứ lên miệng; vật nhỏ có thể gây nghẹn đường thở. | Nhiều hướng dẫn an toàn dùng phép thử lõi cuộn giấy vệ sinh: món nào lọt qua lõi đó thì không cho bé dưới ba tuổi. |
| Pin cúc áo (pin dẹt tròn) | Nuốt phải có thể gây bỏng thực quản rất nhanh; đây là cấp cứu. | Chỉ chọn món có nắp pin bắt vít; tốt nhất ở tuổi này là đồ chơi không dùng pin. |
| Nam châm nhỏ | Nuốt từ hai viên trở lên, nam châm có thể hút nhau xuyên thành ruột. | Tránh đồ chơi có nam châm rời hoặc gắn hờ; soát cả miếng dán tủ lạnh trang trí. |
| Dây dài, ruy băng, dây kéo | Có thể quấn cổ, nhất là khi treo ở cũi hoặc giường. | Chọn đồ chơi kéo có dây ngắn; cắt ruy băng trang trí trước khi đưa bé. |
| Bóng bay, mảnh bóng vỡ | Mảnh cao su mỏng dễ hít vào đường thở. | Không để bé tự chơi bóng bay; nhặt hết mảnh vỡ ngay. |
| Sơn bong, nhựa giòn | Mảnh vụn rơi ra, bé nuốt hoặc bị cạnh sắc cứa tay. | Cầm thử, bẻ nhẹ; chọn hàng có nhãn tiếng Việt, ghi độ tuổi và dấu hợp quy. |
Đồ chơi trẻ em bán ở Việt Nam thuộc nhóm phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về an toàn, và trên bao bì thường có dấu hợp quy (dấu CR) cùng khuyến cáo độ tuổi. Dấu này chưa phải bảo đảm tuyệt đối, nhưng món không có nhãn, không rõ nguồn gốc thì nên bỏ qua. Nếu nghi bé nuốt pin hay nam châm, đưa bé đến cơ sở y tế ngay, không chờ triệu chứng.
Món nên tránh dù trông hấp dẫn
Ngoài nhóm nguy hiểm trên, có những món không hại gì nhưng thường thành quà thừa. Quần áo là ví dụ hay gặp nhất: trẻ tuổi này lớn rất nhanh, cha mẹ thường được tặng quá nhiều bộ cỡ nhỏ, và đến lúc mặc vừa thì đã sai mùa. Nếu vẫn muốn tặng quần áo, hãy chọn cỡ lớn hơn tuổi hiện tại một đến hai bậc và hỏi trước bé đang mặc cỡ nào.
Đồ chơi điện tử có màn hình, máy tính bảng cho trẻ nhỏ là món nhiều gia đình cố tình tránh ở tuổi này, nên đừng tự quyết thay cha mẹ. Đồ chơi phát nhạc to không có nút chỉnh âm lượng cũng vậy. Bộ đồ chơi hàng trăm mảnh nhỏ cho “bé lớn lên chơi dần” thì nên để dành tới khi bé đủ tuổi, vì nó nằm trong nhà là nằm trong tầm với của bé.
Đồ ăn vặt làm quà cần thận trọng: kẹo cứng, thạch dạng cốc nhỏ, các loại hạt nguyên có thể gây nghẹn ở trẻ nhỏ, và nhiều nhà kiểm soát đường cho con. Nếu muốn mang đồ ăn, hãy chọn trái cây cho cả nhà, và để cha mẹ quyết phần nào cho bé.
Gợi ý cho từng người tặng: ông bà, cô chú, bạn của bố mẹ
Ông bà và người thân trong nhà là những người có thể tặng tầng chu đáo một cách tự nhiên nhất, vì biết nhà có gì, thiếu gì. Một bộ sách bìa cứng kèm buổi đọc truyện mỗi cuối tuần, hay một chiếc xe chòi chân để ông dắt cháu ra công viên buổi chiều, là món đi kèm thời gian, thứ bé cần nhất.
Cô chú, anh chị họ thường hợp tầng vừa: bộ khối xếp, bộ đồ chơi nấu ăn, bộ sách theo chủ đề. Nếu cả nhà cùng tặng dịp sinh nhật, nên có một người đứng ra hỏi cha mẹ bé một danh sách ngắn, để tránh cảnh ba người cùng tặng ba chiếc xe giống nhau.
Bạn của bố mẹ, đồng nghiệp ít gặp bé thì tầng nhẹ là đủ: một cuốn sách vải, một quả bóng, một bộ cốc xếp. Kèm thêm món gì đó cho chính cha mẹ, như gói cà phê hay hộp bánh, thường được đón nhận rất vui, vì ở giai đoạn có con nhỏ, người lớn trong nhà cũng mệt không kém.
Câu hỏi thường gặp
Bé một tuổi đã chơi được gạch lắp ghép chưa?
Bé một tuổi chơi được loại gạch lắp ghép khổ lớn dành riêng cho trẻ nhỏ, viên to hơn lòng bàn tay bé. Lúc đầu bé chủ yếu cầm, gõ, gặm và tháo ra, chưa lắp có chủ đích. Loại gạch viên nhỏ cho trẻ lớn thì để dành tới khi bé qua ba tuổi.
Có nên tặng đồ chơi có pin cho bé hai tuổi không?
Có thể, nếu nắp pin bắt vít chắc và đồ chơi có nút chỉnh hoặc tắt âm thanh. Pin cúc áo cực kỳ nguy hiểm nếu bé nuốt, nên tránh món dùng loại pin này có nắp bật bằng tay. Nhiều cha mẹ thích đồ chơi không pin cho tuổi này hơn.
Làm sao biết một món đồ chơi có quá nhỏ với bé không?
Một phép thử tại nhà được nhiều hướng dẫn nhắc tới là lõi cuộn giấy vệ sinh: món hay mảnh rời nào lọt qua được thì không nên đưa cho trẻ dưới ba tuổi. Hãy thử cả những phần có thể bung ra như bánh xe, mắt thú bông, nắp đậy.
Tặng sách cho bé chưa biết nói có phí không?
Không phí. Sách bìa cứng, sách vải là món đọc cùng người lớn, bé nghe giọng, nhìn hình và học gọi tên đồ vật từ đó. Chọn sách mỗi trang một hình rõ, ít chữ, trang dày để bé tự lật, rồi để cha mẹ đọc đi đọc lại.
Muốn tặng quần áo cho bé thì chọn cỡ nào?
Hỏi cha mẹ cỡ bé đang mặc rồi chọn lớn hơn một đến hai bậc, vì bé tuổi này lớn nhanh và thường đã được tặng nhiều đồ cỡ nhỏ. Để ý mùa: đồ dày cho mùa lạnh sắp tới, đồ mỏng cho mùa nóng, và chọn vải mềm, ít chi tiết đính.
Có nên mua quà theo tuổi ghi trên bao bì không?
Nên coi khuyến cáo độ tuổi trên bao bì là mốc an toàn tối thiểu, nhất là dòng ghi không dùng cho trẻ dưới ba tuổi. Còn chuyện bé có thích hay không thì tùy bé, có bé chơi sớm hơn, có bé chơi muộn hơn, và không cần so bé với bạn cùng tuổi.