Người mới về hưu muốn bận rộn cần một món quà mở ra việc để làm, chứ không phải thêm một món để ngồi yên: công cụ cho sở thích mới, một lớp học có lịch cố định, hay một nhóm bạn để cùng đi. Sau vài tháng nghỉ hưu, nhiều người phát hiện nghỉ ngơi không còn là điều họ mong; họ muốn thấy mỗi ngày có ý nghĩa.
Bài này dành cho con cháu và bạn bè của người đã về hưu được một thời gian, khác với giai đoạn chuẩn bị nghỉ hưu có bài riêng. Ý tưởng chia theo năm hướng bận rộn thường gặp, mỗi hướng ba tầng nhẹ, vừa, chu đáo, kèm phần công nghệ và an toàn khi chọn quà vận động.
Sau vài tháng về hưu: khi nghỉ ngơi không còn là điều mong
Tuần đầu về hưu, nhiều người thấy nhẹ nhõm: ngủ dậy không cần báo thức, uống trà không cần vội. Nhưng sau vài tháng, không ít người bắt đầu thấy ngày dài. Họ dọn nhà lần thứ ba trong tuần, đi chợ nhiều hơn mức cần, xem tivi nhiều hơn mình muốn. Con cháu thấy bố mẹ hay cáu, hay lo xa, nhưng không biết gọi tên đó là cảm giác thiếu việc để làm.
Người từng làm việc mấy chục năm quen với cảm giác được cần đến. Khi cảm giác đó mất đi, món quà tốt nhất là thứ đem nó trở lại: một việc cần đôi tay họ, một nhóm người chờ họ tới, một kỹ năng mới để chinh phục. Đồ đạc chỉ là phương tiện; điều quan trọng là món quà dẫn tới một nhịp sinh hoạt.
Vì vậy, khi chọn quà cho giai đoạn này, nên hỏi người ấy ngày xưa từng thích gì mà không có thời gian, và bây giờ muốn thử gì. Câu trả lời thường bất ngờ: một người cả đời làm kế toán muốn học hát, một cô giáo dạy văn muốn học sửa xe đạp. Đừng chọn quà dựa trên hình dung của mình về người già. Người ngoài sáu mươi bây giờ học dùng mạng, đi phượt bằng xe khách, lập nhóm hát karaoke; món quà nên theo kịp họ.
Năm hướng bận rộn và quà đi kèm
Bảng dưới gợi ý theo năm hướng người về hưu hay chọn. Mỗi hướng có món ở cả ba tầng; bạn chọn hướng trước, tầng sau.
| Hướng | Tầng nhẹ | Tầng vừa | Tầng chu đáo |
|---|---|---|---|
| Học cái mới | Sổ, bút, sách nhập môn | Học phí một khoá do người ấy chọn | Một năm học có lịch cố định, có người đưa đón buổi đầu |
| Vận động | Giày đi bộ, bình nước | Xe đạp, thảm tập | Phí tham gia câu lạc bộ dưỡng sinh, bơi, đi bộ đường dài |
| Trồng cây, nuôi trồng | Hạt giống, găng tay | Bộ dụng cụ, chậu, giá trồng | Dọn sân thượng hoặc góc vườn thành khu trồng rau |
| Làm thủ công | Bộ len, giấy, màu vẽ | Máy may, bộ dụng cụ làm gỗ cơ bản | Một góc làm đồ riêng có bàn, đèn, kệ |
| Giúp cộng đồng | Áo, mũ đi tình nguyện | Chi phí đi lại cho hoạt động thường kỳ | Cùng người ấy tìm tổ chức phù hợp và đi buổi đầu |
Nếu người nhận chưa chọn được hướng, tầng nhẹ ở nhiều hướng khác nhau là cách để họ thử: một bộ màu vẽ, một gói hạt giống, một đôi giày đi bộ. Hướng nào họ quay lại nhiều, quà lần sau sẽ đi sâu vào đó.
Tầng nhẹ: món thử sức cho sở thích mới
Tầng nhẹ hợp với cháu, bạn bè, hàng xóm, hoặc khi chưa biết người ấy sẽ gắn bó với sở thích nào.
- Gói hạt giống rau gia vị và bộ chậu nhỏ: rau thơm, hành, rau cải mọc nhanh, cho người mới trồng thấy kết quả sớm.
- Bộ màu nước và giấy vẽ loại cơ bản cho người muốn thử vẽ.
- Bộ kim đan, len mềm cho người thích làm thủ công.
- Một cuốn sách nhập môn về chủ đề người ấy nhắc tới: nấu ăn, lịch sử địa phương, chim cảnh, cây cảnh, nhiếp ảnh.
- Đôi giày đi bộ đế êm và một bình nước cho buổi đi bộ sáng.
- Sổ ghi chép cho người muốn viết hồi ký, ghi lại chuyện gia đình.
- Một bộ cờ, bộ bài tú lơ khơ, trò chơi trí tuệ để chơi với bạn bè cùng khu.
Món tầng nhẹ nên kèm một lời mời cụ thể: “Cuối tuần con về trồng cùng mẹ”, “Hôm nào bố vẽ xong tranh đầu tiên thì gửi con xem”. Lời mời biến món đồ thành một việc chung.
Với người ở xa con cháu, lời mời có thể là một hẹn gọi video mỗi tuần để xem chậu rau lớn tới đâu, tấm khăn đan được mấy hàng. Người về hưu thấy có người chờ kết quả thì thường kiên trì hơn hẳn.
Tầng vừa: công cụ đủ tốt để không bỏ cuộc
Bộ dụng cụ làm vườn chất lượng. Dụng cụ tốt làm việc nhẹ tay hơn, nhất là với người tay đã yếu. Ghế đẩu thấp hoặc đệm quỳ giúp không phải cúi lâu.
Máy may gia đình loại cơ bản. Hợp với người từng may vá; chọn loại dễ dùng, ít chức năng phức tạp, kèm buổi chỉ cách dùng.
Xe đạp có khung hạ thấp. Dễ leo lên xuống hơn cho người lớn tuổi; kèm mũ bảo hiểm, đèn và chuông. Người nhận nên đi thử trước khi mua.
Học phí khoá học do người ấy chọn. Lớp hát, lớp vẽ, lớp ngoại ngữ cho người lớn tuổi, lớp tin học cơ bản. Lớp có lịch cố định giúp tuần lễ có nhịp.
Nhạc cụ nhập môn. Đàn bầu, sáo trúc, đàn phím nhỏ: hợp với người muốn học nhạc. Kèm vài buổi học với người dạy để không bỏ cuộc giữa chừng.
Máy ảnh nhỏ hoặc điện thoại có camera tốt cho người mê chụp ảnh. Người về hưu có thời gian đi dạo, đi chợ sớm, về quê; chụp lại những cảnh quen là sở thích nhẹ nhàng mà lại nối được với con cháu khi gửi ảnh cho nhau. Kèm một buổi chỉ cách chụp và cách cất ảnh để khỏi đầy máy.
Thiết bị nghe sách nói hoặc loa nhỏ. Hợp với người mắt đã kém nhưng vẫn thích đọc; nghe trong lúc làm vườn, đan len.
Tầng chu đáo: một nhịp sống, một nhóm bạn
Tầng chu đáo hợp với con cháu góp chung hoặc bạn rất thân. Món quý nhất là một nhịp sinh hoạt: phí tham gia một câu lạc bộ dưỡng sinh, đi bộ, hát, cờ ở phường xã trong một năm, kèm con cháu đưa đi buổi đầu tiên để làm quen. Nhiều người lớn tuổi ngại đi một mình tới chỗ đông người lạ; buổi đầu có người đi cùng là đủ để họ quay lại các buổi sau.
Ý tưởng thứ hai là một góc làm việc riêng: dọn sân thượng thành khu trồng rau với giá kệ chắc chắn, vòi nước gần, mái che nắng; hoặc dọn một góc phòng thành bàn may, bàn vẽ, bàn làm đồ gỗ với ánh sáng tốt. Có không gian riêng thì sở thích mới bền.
Ý tưởng thứ ba là chuyến đi theo sở thích: một chuyến tham quan làng nghề cho người mê thủ công, một chuyến thăm vườn cây cho người mê trồng trọt, đi cùng bạn bè cùng sở thích. Lịch trình thong thả, có người trẻ đi kèm nếu đường xa.
Ý tưởng thứ tư dành cho người muốn giúp ích: cùng tìm một hoạt động cộng đồng hợp sức, như dạy chữ cho trẻ em khó khăn, đọc sách cho người khiếm thị, hỗ trợ thư viện phường, hội người cao tuổi. Con cháu giúp tìm hiểu tổ chức, đi cùng buổi đầu, lo chi phí đi lại. Đây là món quà trả lại cảm giác được cần đến rõ nhất.
Quà công nghệ: tặng kèm buổi hướng dẫn và lời dặn chống lừa đảo
Nhiều người về hưu muốn học dùng điện thoại thông minh, máy tính bảng để gọi video, xem hướng dẫn trồng cây, học hát qua mạng. Đây là món quà mở ra nhiều sở thích cùng lúc. Nhưng thiết bị chỉ là một nửa; nửa còn lại là thời gian con cháu ngồi cùng: cài sẵn ứng dụng cần dùng, phóng to chữ, ghi tay các bước cơ bản ra một tờ giấy dán cạnh chỗ để máy.
Người lớn tuổi là nhóm hay bị nhắm tới trong các vụ lừa đảo qua điện thoại và mạng xã hội. Khi tặng thiết bị, con cháu nên dặn rõ vài nguyên tắc: không bấm vào đường dẫn lạ gửi qua tin nhắn, không đọc mã xác nhận cho bất kỳ ai, không chuyển tiền theo cuộc gọi tự xưng là cơ quan chức năng hay người thân gặp nạn, có gì nghi ngờ thì gọi cho con trước. Dặn một lần chưa đủ; vài tuần sau nên hỏi lại.
Với người chưa quen màn hình cảm ứng, có thể bắt đầu bằng thiết bị đơn giản như loa thông minh nghe đài, nghe nhạc bằng giọng nói, hoặc máy đọc sách nói. Món quà công nghệ tốt nhất là món người nhận dùng được một mình sau vài buổi, không phải món chờ con cháu về mới bật được.
Món nên tránh và lưu ý an toàn
Một số lưu ý để món quà cho người về hưu vừa vui vừa an toàn:
- Dụng cụ tập luyện nặng, cường độ cao: người có bệnh tim mạch, xương khớp nên hỏi bác sĩ về mức vận động trước; món quà không thay lời khuyên đó.
- Thực phẩm chức năng quảng cáo giúp khoẻ, giúp minh mẫn: không nên tặng như một món quà, nhất là khi người nhận đang dùng thuốc.
- Xe đạp, xe điện chưa thử: người lớn tuổi cần thử để chắc chắn lên xuống, phanh, giữ thăng bằng được.
- Thiết bị quá nhiều chức năng, hướng dẫn bằng tiếng nước ngoài.
- Thú cưng khi chưa hỏi: chăm một con vật là cam kết dài lâu, có người thích, có người không.
- Món quà gắn kỳ vọng như “mẹ học cái này để trông cháu tốt hơn”: sở thích nên là của người nhận.
Điều cuối cùng: sở thích mới có thể đổi. Nếu sau vài tháng người nhận không dùng món quà nữa, đó không phải là thất bại, mà là họ đã thử và tìm hướng khác. Món quà lần sau sẽ trúng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên tặng gì cho mẹ mới về hưu hay buồn chán?
Món mở ra một nhịp sinh hoạt: phí tham gia câu lạc bộ, lớp học có lịch cố định, bộ dụng cụ làm vườn. Quan trọng là con cháu đi cùng mẹ buổi đầu, vì nhiều người ngại tới chỗ đông người lạ một mình.
Có nên tặng điện thoại thông minh cho bố mới về hưu?
Có, nếu bố muốn dùng. Kèm theo buổi hướng dẫn, cài sẵn ứng dụng cần, phóng to chữ, và dặn kỹ cách nhận biết cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo. Vài tuần sau nên hỏi lại xem bố dùng có vướng gì không.
Người về hưu thích trồng cây thì tặng gì?
Tầng nhẹ là hạt giống, chậu nhỏ, găng tay; tầng vừa là bộ dụng cụ tốt, ghế đẩu thấp, giá trồng; tầng chu đáo là dọn hẳn một khu trồng rau trên sân thượng hoặc góc vườn với vòi nước và mái che.
Tặng xe đạp cho người lớn tuổi cần lưu ý gì?
Chọn khung hạ thấp để dễ lên xuống, phanh nhạy, kèm mũ bảo hiểm và đèn. Người nhận nên đi thử trước; nếu có bệnh tim mạch hay xương khớp thì hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp.
Làm sao biết người về hưu muốn bận rộn với việc gì?
Hỏi về những điều họ từng thích mà không có thời gian, để ý họ hay xem gì, hay nhắc chuyện gì. Có thể tặng vài món nhỏ ở nhiều hướng để họ thử, rồi theo hướng họ quay lại nhiều nhất.
Quà giúp người về hưu tham gia hoạt động cộng đồng là gì?
Thường không phải đồ vật mà là sự hỗ trợ: cùng tìm tổ chức phù hợp như thư viện phường, hội người cao tuổi, lớp dạy chữ miễn phí, đi cùng buổi đầu và lo chi phí đi lại.