Người mới vào nhóm cần nhất là cảm giác được chờ đón, và một món quà nhỏ đặt sẵn trên bàn ngày đầu làm việc đó rõ hơn mọi lời chào. Món quà ở đây không cần đắt; ngược lại, quà quá đắt làm người mới thấy nợ và lúng túng. Điều quan trọng là món ấy dùng được ngay, giúp họ làm quen, và cho thấy nhóm đã chuẩn bị chứ không phải nhớ ra vào phút chót.
Bài này viết cho trưởng nhóm, người được giao kèm người mới, hoặc vài đồng nghiệp muốn chủ động chào đón. Bộ quà chào mừng do công ty phát là chuyện khác; ở đây là món nhỏ từ chính những người sẽ làm việc hằng ngày với người mới. Ý tưởng chia ba tầng: nhẹ, vừa, chu đáo — tầng chu đáo là tầng tốn công nhất chứ không phải tốn tiền nhất.
Tuần đầu của người mới: lo lắng nhất là gì
Hình dung một người mới vào: họ chưa biết lối lên căng tin, chưa biết ai phụ trách máy in, chưa biết nhóm hay ăn trưa ở đâu, gọi cà phê lúc mấy giờ. Họ ngại hỏi vì sợ làm phiền, sợ bị đánh giá là chậm hiểu. Một món quà kèm thông tin thực tế giải được đúng nỗi lo này, và vì thế thường được nhớ lâu hơn món đẹp mà vô dụng.
Người mới cũng đang để ý văn hoá nhóm: mọi người có thân thiện không, có hay đùa không, có giúp nhau không. Món quà cả nhóm chuẩn bị là tín hiệu đầu tiên. Nó nói rằng ở đây có người quan tâm, và người mới không phải tự bơi. Với người trẻ lần đầu đi làm, tín hiệu này càng quan trọng.
Điều cần tránh là làm người mới ngợp. Bàn đầy quà, cả nhóm đứng quanh xem mở, kèm vài câu trêu, có thể vui với người hướng ngoại nhưng rất khổ với người nhút nhát. Cách êm nhất là đặt quà sẵn trên bàn trước khi họ đến, kèm một tấm thiệp ngắn có chữ ký cả nhóm, để họ tự mở lúc tiện.
Tầng nhẹ: món dùng ngay ở bàn
Cốc uống nước kèm vài gói trà, cà phê. Người mới hay quên mang cốc, lại ngại dùng cốc chung. Một chiếc cốc trơn, nhãn dán tên người mới ở đáy, giải quyết chuyện nhỏ mà ai cũng gặp.
Sổ tay và bút. Tuần đầu là tuần ghi chép nhiều nhất. Cuốn sổ khổ nhỏ, bìa trơn, kèm hai cây bút viết êm là đủ.
Cây để bàn nhỏ. Một chậu sen đá hay cây lưỡi hổ mini làm góc bàn trống bớt lạnh lẽo. Cây ít cần chăm hợp với người chưa quen nhịp làm việc.
Hộp bánh quy chia cho cả nhóm. Mẹo nhỏ: tặng người mới một hộp bánh để họ đem mời mọi người. Đó là cái cớ để họ đi một vòng làm quen mà không phải tự nghĩ ra lý do.
Dây đeo thẻ, móc khoá ngăn tủ. Món vặt nhưng người mới thường thiếu, nhất là ở công ty có tủ cá nhân.
Tầng vừa: món giúp người mới làm quen nhanh
Ở tầng vừa, nhóm có thể góp một món chất lượng hơn kèm một chút thông tin nội bộ do chính nhóm soạn. Món nên là thứ người mới sẽ dùng nhiều tháng, để mỗi lần cầm lên họ nhớ ngày đầu được đón thế nào. Gợi ý:
- Bình giữ nhiệt thép không gỉ, nắp kín, dùng được cả nước nóng lẫn lạnh.
- Gối tựa lưng hoặc kê cổ tay cho người làm máy tính nhiều giờ.
- Ổ cắm kéo dài nhỏ có cổng sạc, vì chỗ ngồi mới hay thiếu ổ cắm đúng chỗ.
- Hộp đựng cơm trưa giữ nhiệt nếu nhóm hay mang cơm nhà.
- Đèn bàn nhỏ ánh sáng dịu cho chỗ ngồi thiếu sáng.
- Tấm thẻ "cẩm nang nhóm" viết tay: quán ăn trưa quen, ai phụ trách việc gì, nhóm chat nào cần vào, giờ nào hay họp.
Tấm cẩm nang viết tay là phần làm món quà khác hẳn bộ quà công ty phát. Nó không tốn tiền, nhưng cần một người trong nhóm ngồi viết cho cẩn thận. Đừng ghi mật khẩu, thông tin nội bộ nhạy cảm vào đó; chỉ những điều người mới tự hỏi mà ngại nói ra.
Tầng chu đáo: món bằng thời gian và sự kèm cặp
Bữa trưa đầu tiên cùng nhóm. Hẹn sẵn bữa trưa ngày đầu, có người dẫn đi. Người mới đỡ phải đứng giữa sảnh không biết đi đâu ăn. Nếu nhóm hay ăn riêng, ít nhất cũng có một người đi cùng ngày đầu.
Người đồng hành tuần đầu. Phân công một người làm đầu mối hỏi đáp trong tuần đầu, có hẹn mười lăm phút cuối mỗi ngày để giải đáp thắc mắc. Đây là món quà mà người mới biết ơn nhất dù không cầm nắm được.
Ảnh nhóm kèm tên từng người. Một tấm ảnh chụp cả nhóm, dưới ghi tên và việc mỗi người phụ trách. Người mới đỡ phải nhớ mặt nhớ tên trong mấy ngày đầu.
Món đồ gắn với sở thích đã biết. Nếu trong buổi phỏng vấn hoặc qua người giới thiệu, nhóm biết người mới mê chạy bộ hay nuôi mèo, một món nhỏ đúng sở thích ấy cho thấy nhóm thật sự để ý.
Lời mời tham gia hoạt động nhóm. Câu lạc bộ đá bóng, nhóm đi bộ sau giờ làm, buổi cà phê sáng thứ sáu: mời người mới tham gia ngay tuần đầu, không ép buộc.
Lệch ý tưởng theo kiểu người mới
Mỗi người mới một hoàn cảnh. Bảng dưới gợi ý cách chọn theo vài kiểu hay gặp; mức tầng chỉ mang tính tương đối.
| Kiểu người mới | Món nên ưu tiên | Lưu ý |
|---|---|---|
| Sinh viên mới ra trường, lần đầu đi làm | Sổ tay, cốc, tấm cẩm nang nhóm, bữa trưa đầu tiên | Không trêu chuyện "lính mới", không giao việc vặt quá nhiều |
| Người nhiều kinh nghiệm chuyển từ công ty khác | Cây để bàn, bình giữ nhiệt, buổi cà phê làm quen | Tránh giọng chỉ bảo, hỏi họ về kinh nghiệm cũ |
| Người từ tỉnh khác lên làm | Gợi ý chỗ ăn, chợ, khu trọ gần công ty | Hỏi han chuyện chỗ ở nhẹ nhàng, không tò mò |
| Người làm từ xa, ít lên văn phòng | Gửi quà về nhà: cốc, sổ, gói cà phê | Kèm buổi gọi video chào nhóm |
| Người nước ngoài làm ở Việt Nam | Đồ ăn vặt đặc trưng địa phương, sổ ghi từ tiếng Việt | Hỏi trước chuyện ăn uống, dị ứng |
Với người làm từ xa, gửi quà về tận nhà kèm thiệp có chữ ký điện tử của cả nhóm là cách chào đón hiếm thấy, nhưng rất được nhớ vì họ thường cảm thấy ở ngoài rìa.
Người được giao kèm người mới: thêm một lớp quà riêng
Ở nhiều nơi, người mới được ghép với một đồng nghiệp đi trước để hỏi han trong mấy tuần đầu. Nếu bạn là người đó, quà chung của nhóm đã có, nhưng một món nhỏ riêng từ bạn sẽ mở đầu mối quan hệ dễ hơn. Món này không cần đắt; quan trọng là nó gắn với việc hai người sẽ làm cùng, như một cuốn sổ có sẵn vài trang bạn ghi những lỗi hay gặp khi mới vào, hoặc một danh sách các tài liệu nên đọc trước.
Một món quà tốt khác từ người kèm cặp là thời gian được hẹn rõ ràng. Ghi vào lịch của cả hai một buổi cà phê cuối tuần đầu tiên và cuối tháng đầu tiên, chỉ để hỏi người mới đang vướng gì. Người mới thường ngại chủ động xin gặp, nên lịch hẹn sẵn chính là lời mời họ cứ hỏi, không lo làm phiền.
Điều nên tránh là biến món quà thành bài giảng. Cuốn sổ ghi kinh nghiệm nên viết theo giọng chia sẻ, kể cả những lần chính bạn làm sai khi mới vào. Người mới thấy người đi trước cũng từng lóng ngóng thì sẽ bớt sợ sai, và mạnh dạn hỏi hơn.
Món dễ làm người mới khó xử
Thiện ý chưa đủ; một số món khiến người mới ngại hoặc cảm thấy bị đặt vào thế khó. Người mới thường không dám từ chối hay nói thật là mình không thích, nên nhóm phải tự lường trước:
- Quà quá đắt so với mặt bằng nhóm: người mới thấy mắc nợ, không biết đáp lại thế nào.
- Quà đùa cợt, tặng kèm thử thách "lính mới phải làm": vui với người trong nhóm, nặng nề với người mới.
- Đồ uống có cồn, nhất là khi chưa biết người mới có uống không.
- Quần áo, mỹ phẩm, nước hoa: quá riêng tư với người chưa quen.
- Đồ có in biểu trưng công ty khi công ty vốn đã phát bộ quà chào mừng, vì sẽ trùng.
- Đồ ăn có mùi mạnh để trên bàn làm phiền người ngồi cạnh.
Nguyên tắc dễ nhớ: món quà chào đón phải nhẹ hơn món quà chia tay. Người mới chưa có kỷ niệm gì với nhóm, nên quà chỉ cần thể hiện sự sẵn sàng đón nhận, không cần nặng tình cảm.
Khi nhóm có người mới vào liên tục
Ở những nhóm tuyển thường xuyên, chuẩn bị quà riêng cho từng người dễ thành gánh nặng. Cách gọn là lập sẵn một "hộp chào mừng" chuẩn: cốc, sổ, bút, một gói cà phê, tấm cẩm nang nhóm in sẵn có chỗ viết tay tên người mới. Khi có người vào, chỉ việc thêm một món nhỏ theo sở thích nếu biết.
Kinh phí cho hộp chuẩn có thể trích từ quỹ nhóm nếu nhóm có quỹ, hoặc trưởng nhóm tự lo vì đây là phần việc giữ người. Điều quan trọng là mọi người mới được đón như nhau, tránh người được tặng nhiều, người được tặng ít vì người đầu mối lúc đó bận.
Cũng nên nhìn lại sau một thời gian: người mới thường dùng món nào, món nào bị bỏ xó. Nếu sổ tay ai cũng dùng còn cây để bàn thì chết vì không ai tưới, bạn biết nên đổi món gì cho hộp lần sau. Nhóm học từ chính người mới cũ là cách làm hộp chào mừng ngày càng hợp. Hỏi thẳng người vào được ba tháng xem tuần đầu họ thiếu gì nhất là nguồn gợi ý chính xác nhất cho lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Có cần tặng quà cho đồng nghiệp mới vào không?
Không bắt buộc. Một lời chào và một người dẫn đi ăn trưa ngày đầu đã đủ ấm áp. Quà nhỏ là cách thể hiện rõ hơn rằng nhóm sẵn sàng đón nhận, nhất là với người trẻ lần đầu đi làm.
Quà chào người mới nên đắt cỡ nào?
Nên ở tầng nhẹ hoặc tầng vừa, tức quanh vài buổi cà phê đến một bữa ăn ngoài nếu nhóm góp. Quà quá đắt làm người mới thấy mắc nợ, không biết đáp lại thế nào.
Nên đưa quà trực tiếp hay để sẵn trên bàn?
Để sẵn trên bàn trước khi người mới đến, kèm thiệp ký tên cả nhóm, thường êm hơn. Người mới tự mở lúc tiện, không bị cả nhóm đứng quanh nhìn, đỡ ngại với người nhút nhát.
Người mới làm từ xa thì tặng thế nào?
Gửi một hộp nhỏ về địa chỉ nhà, gồm cốc, sổ, gói cà phê, kèm thiệp có tên cả nhóm. Hẹn một buổi gọi video chào nhau trong tuần đầu để người mới nhìn mặt mọi người.
Tấm cẩm nang nhóm nên ghi những gì?
Ghi quán ăn trưa quen, ai phụ trách việc gì, nhóm chat nào cần tham gia, giờ họp cố định, và người để hỏi khi bí. Không ghi mật khẩu hay thông tin nội bộ nhạy cảm.
Người mới là cấp trên mới về thì có dùng các gợi ý này không?
Không hẳn. Quà cho cấp trên mới về có cân nhắc riêng về sự chừng mực, nên tham khảo phần quà tặng sếp của trang. Với người mới ngang cấp hoặc cấp dưới, các gợi ý trong bài này phù hợp.