Quà gửi đi xa nên là món chịu được va đập và thời gian chờ, không hư khi nằm trong kho vài ngày, nhẹ so với giá trị tình cảm của nó, và được tính luôn phí gửi vào ngân sách. Một món hợp người nhận nhưng vỡ, chảy hay hỏng dọc đường thì coi như chưa tặng; một món rẻ mà nặng thì phí gửi có khi còn hơn cả món quà.
Bài này dành cho người gửi quà về quê cho bố mẹ, gửi cho bạn ở tỉnh khác, gửi cho người thân đang học tập, làm việc ở nước ngoài. Bạn sẽ có bảng món chịu đường và món không nên gửi, cách chia ba tầng khi phí gửi chiếm một phần đáng kể, cách tính ngày để quà đến đúng dịp và những điều nên hỏi trước khi gửi ra nước ngoài. Quy định vận chuyển thay đổi theo nơi gửi, nơi nhận, nên mọi chỗ cụ thể đều cần hỏi lại đơn vị vận chuyển hiện hành.
Quà gửi xa khác quà trao tay ở chỗ nào
Quà trao tay có người tặng đứng đó: một nụ cười, một câu kể về món quà, cái ôm khi người kia mở ra. Quà gửi xa mất hết phần ấy, nên món quà phải tự mang được câu chuyện. Đó là lý do một lá thư tay hay một tấm ảnh kèm theo có giá trị lớn hơn bình thường khi gửi xa.
Quà gửi xa còn phải qua một hành trình mà bạn không kiểm soát được: phân loại ở kho, xếp chồng lên các kiện khác, nằm trên xe nhiều giờ dưới nắng, có khi trễ vài ngày vì mùa cao điểm. Món nào chỉ đẹp khi còn nguyên, còn tươi, còn lạnh thì gần như chắc chắn chịu thiệt.
Điểm khác thứ ba là tiền. Phí gửi phụ thuộc cân nặng, kích thước và khoảng cách, nên một món to mà nhẹ ý có thể tốn phí hơn cả món quà. Khi chia ba tầng cho quà gửi xa, bạn cần nghĩ về tổng chi gồm cả món lẫn phí, không chỉ giá món. Nhiều khi giảm cân nặng là cách nâng tầng mà không phải chi thêm.
Món nào chịu được đường, món nào không
Bảng dưới là nguyên tắc chung theo kinh nghiệm thường gặp, không thay quy định của đơn vị vận chuyển hay của nước nhận. Gửi ra nước ngoài luôn cần hỏi lại danh mục hàng được phép trước khi đóng gói.
| Kiểu món | Gửi trong nước | Gửi ra nước ngoài | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đặc sản khô đóng gói kín, có nhãn | Hợp | Tuỳ nước; nhiều nơi hạn chế thịt, hải sản, sản phẩm từ động vật | Chọn gói nhỏ, hạn dùng xa, ghi rõ thành phần |
| Trà, cà phê hạt đóng gói kín | Rất hợp | Thường dễ hơn đồ ăn tươi nhưng vẫn cần kiểm quy định nước nhận | Nhẹ, ít vỡ, ai cũng dùng được |
| Bánh tươi, trái cây, rau | Chỉ khi đường ngắn và giao nhanh | Không nên | Dễ hỏng, dễ dập, nhiều nước cấm nông sản tươi |
| Sách, sổ, vải, khăn, áo | Rất hợp | Hợp | Bền đường, nhẹ so với ý nghĩa |
| Gốm, sứ, thuỷ tinh | Được nếu chèn kỹ | Rủi ro cao | Chi phí đóng gói và rủi ro vỡ đều lớn |
| Chất lỏng, mỹ phẩm, nước mắm, rượu | Cần đóng kỹ, hỏi đơn vị vận chuyển | Thường bị hạn chế | Rò rỉ có thể làm hỏng cả kiện |
| Đồ có pin, đồ điện tử | Hỏi trước đơn vị vận chuyển | Nhiều hạn chế | Quy định về pin thay đổi theo đường bay, tuyến vận chuyển |
Đọc bảng sẽ thấy nhóm “rất hợp” toàn là món khô, nhẹ, không vỡ. Đó cũng là nhóm dễ biến thành quà có ý nghĩa nếu chọn đúng người: một loại trà vùng người nhận từng sống, một cuốn sách họ nhắc tới, một chiếc khăn hợp khí hậu nơi họ ở.
Phí gửi là một phần của ngân sách quà
Tính tổng chi từ đầu. Khi chọn tầng cho quà gửi xa, cộng phí gửi ước tính vào cùng giá món. Nếu tổng vượt tầng bạn định, giảm món chứ đừng chọn cách gửi chậm và rủi ro hơn.
Ưu tiên món nhẹ mà đậm ý. Một tập ảnh in, một lá thư dài, một gói trà quê có giá trị tình cảm rất lớn so với cân nặng. Ngược lại, một thùng nước ngọt hay một bao gạo thì phí gửi lấn át hẳn món quà.
Cân nhắc mua gần chỗ người nhận. Với món phổ thông như trái cây, bánh, hoa, đặt mua ở gần nơi người nhận sống thường rẻ hơn và tươi hơn gửi từ chỗ bạn. Phần gửi từ xa chỉ nên dành cho món mang hơi quê, món người kia không tìm được ở đó.
Gộp nhiều dịp hoặc nhiều người vào một kiện. Nếu có vài người cùng nhà hoặc vài dịp sát nhau, gộp vào một kiện giúp giảm phí đáng kể. Bên trong vẫn chia từng phần có tên riêng.
Không để người nhận phải trả phí. Đặc biệt khi gửi ra nước ngoài, có thể phát sinh khoản thuế, phí mà người nhận phải đóng khi nhận, tuỳ quy định nơi đó. Hỏi kỹ trước để món quà không thành khoản chi bất ngờ cho người kia.
Ba tầng cho quà gửi xa
Các tầng dưới đây đã tính tới chuyện quà phải qua đường vận chuyển. Gọi theo loại món, bạn tự chọn theo người nhận.
- Tầng nhẹ: một lá thư tay, vài tấm ảnh in, kèm một hai gói đặc sản khô nhẹ hoặc một gói trà từ nơi bạn sống. Cả kiện có thể gói trong một phong bì dày hoặc hộp nhỏ.
- Tầng vừa: một món đồ dùng bền và nhẹ hợp khí hậu nơi người nhận ở — khăn quàng cho người ở xứ lạnh, áo mỏng thoáng cho người ở vùng nóng — hoặc một cuốn sách hay, kèm thư tay.
- Tầng chu đáo: một hộp ghép “hương vị quê” gồm vài món khô người nhận nhớ, mỗi món một dòng kể chuyện; hoặc đặt một trải nghiệm ngay tại nơi người nhận sống, như một bữa ăn ở quán họ thích, và gửi kèm thư tay báo trước.
- Món nên gạch đi: đồ tươi đi đường dài, đồ dễ vỡ không chèn kỹ, chất lỏng không hỏi trước, đồ to cồng kềnh mà người nhận phải tốn chỗ cất hay phải mang về khi rời đi.
Tầng chu đáo của quà gửi xa thường nằm ở câu chuyện hơn là ở giá. Một hộp ghép năm món khô bình thường nhưng mỗi món gắn một kỷ niệm sẽ được mở ra từ từ, đọc từng dòng, và được nhớ lâu hơn một món đắt gửi trơn.
Nếu người nhận đang ở chỗ tạm như ký túc xá hay nhà thuê ngắn hạn, nghiêng về món dùng hết. Họ sẽ biết ơn vì không phải lo chuyện mang theo khi chuyển đi.
Tính ngày để quà đến đúng dịp
Phần lớn quà gửi xa đến trễ không phải vì đơn vị vận chuyển chậm mà vì người gửi gửi sát ngày. Các bước dưới giúp bạn tránh chuyện đó.
- Xác nhận địa chỉ nhận đầy đủ và người có mặt để nhận. Với người thân sống một mình, hỏi khéo giờ họ thường ở nhà.
- Hỏi đơn vị vận chuyển thời gian dự kiến cho tuyến đó, rồi cộng thêm một khoảng dự phòng; gửi ra nước ngoài thì dự phòng dài hơn hẳn.
- Tránh mùa cao điểm như những tuần trước Tết. Nếu dịp rơi vào mùa đó, gửi sớm hẳn và dặn người nhận cứ để đó tới đúng ngày mới mở.
- Đóng gói kỹ với món có góc cạnh hoặc dễ móp, ghi rõ tên người nhận và một cách liên lạc ở bên trong kiện phòng khi nhãn ngoài bị rách.
- Báo người nhận rằng có kiện đang tới, không cần nói là gì, để họ để ý nhận và không bỏ lỡ.
- Giữ mã vận đơn và theo dõi tới khi người nhận báo đã nhận.
Gửi sớm mà dặn “để tới đúng ngày hãy mở” còn giúp món quà có thêm một chút chờ đợi, điều mà quà trao tay không có.
Gửi ra nước ngoài: những điều nên hỏi trước
Mỗi nước có quy định riêng về hàng gửi vào, đặc biệt là thực phẩm, sản phẩm từ động vật, hạt giống, cây và đất, chất lỏng, thuốc và thực phẩm chức năng. Có nơi cho phép đồ khô đóng gói kín có nhãn rõ ràng, có nơi hạn chế chặt hơn nhiều. Vì quy định thay đổi và khác nhau giữa các nước, cách an toàn là hỏi đơn vị vận chuyển và nhờ người nhận xem thông tin chính thức của nơi họ sống trước khi bạn mua món.
Một số món tưởng vô hại nhưng hay gặp rắc rối: khô bò, khô cá, chà bông, lạp xưởng, hạt sen, các loại hạt chưa rang, nước mắm. Những món này rất hợp làm quà quê nhưng thường không đi được đường quốc tế, hoặc đi được nhưng phải khai báo kỹ. Đừng giấu trong kiện hay khai sai; bị giữ lại thì người nhận còn có thể gặp phiền phức.
Phương án thay thế thường là chọn nhóm món không phải thực phẩm: sách, vải, đồ thủ công nhẹ, ảnh in, thư tay. Phần hương vị quê có thể gửi bằng cách khác, chẳng hạn chép lại công thức món ăn người kia nhớ, để họ tự nấu bằng nguyên liệu nơi họ ở. Một công thức viết tay của mẹ đôi khi còn được giữ lâu hơn cả gói đồ ăn.
Phần tình cảm của quà gửi xa
Vì không có mặt lúc người kia mở quà, bạn cần để phần tình cảm nằm sẵn trong kiện. Thư tay là cách rõ nhất: không cần dài, nhưng nên kể một chuyện cụ thể ở nhà, ở quê, ở nơi hai người từng gắn bó. Người ở xa thường nhớ những chi tiết rất nhỏ, như tiếng xe qua đầu ngõ hay mùi bếp lúc chiều.
Ảnh in cũng là món có sức nặng lớn với người xa nhà. Trong thời mọi thứ đều nằm trong điện thoại, vài tấm ảnh in cầm trên tay, dán được lên tường, lại thành thứ hiếm. Chọn những tấm có người thân, có góc nhà quen, có con đường cũ.
Nếu được, hẹn một cuộc gọi lúc người kia mở quà. Đây không phải nghi thức bắt buộc, chỉ là cách để phần trao tay quay lại được một chút. Với bố mẹ lớn tuổi, có khi cuộc gọi ấy còn là phần quà họ chờ nhiều nhất, hơn cả những gì nằm trong hộp.
Câu hỏi thường gặp
Gửi đồ ăn quê cho người ở nước ngoài có được không?
Tuỳ nước và tuỳ món. Nhiều nơi hạn chế thịt, hải sản, sản phẩm từ động vật, nông sản tươi và hạt giống; đồ khô đóng gói kín có nhãn thì có nơi cho phép. Hỏi đơn vị vận chuyển và nhờ người nhận xem thông tin chính thức nơi họ sống trước khi mua. Đừng giấu hay khai sai.
Nên gửi từ chỗ mình hay đặt mua gần chỗ người nhận?
Món phổ thông như hoa, bánh, trái cây thì đặt gần chỗ người nhận thường tươi hơn và rẻ hơn tính cả phí. Gửi từ chỗ bạn chỉ đáng khi món đó mang hơi quê, người nhận không tìm được ở nơi họ sống, hoặc đi kèm thư tay và ảnh.
Làm sao để quà gửi xa không bị vỡ?
Chọn món ít vỡ ngay từ đầu là cách chắc nhất. Nếu phải gửi gốm, sứ, thuỷ tinh, chèn kỹ mọi phía, để món không xê dịch khi lắc kiện, dùng hộp cứng và hỏi đơn vị vận chuyển về dịch vụ hàng dễ vỡ. Dù vậy, rủi ro vẫn cao hơn hẳn món mềm.
Có nên báo trước cho người nhận là mình gửi quà không?
Nên báo có một kiện đang tới để họ để ý nhận, nhất là khi họ ít ở nhà hoặc sống ở nơi nhận hàng phức tạp. Không cần nói bên trong là gì. Báo trước cũng giúp tránh việc kiện bị trả về vì không có ai nhận.
Quà gửi xa cho bố mẹ lớn tuổi nên chọn gì?
Ưu tiên món dễ dùng, không cần lắp đặt, không cần đọc hướng dẫn phức tạp: khăn, áo ấm, trà quen uống, ảnh in con cháu, thư tay chữ to. Tránh món cần sạc, cần cài đặt nếu bố mẹ không quen. Hẹn một cuộc gọi khi bố mẹ mở quà thường làm món quà trọn vẹn hơn.
Gửi quà ra nước ngoài người nhận có phải đóng thêm tiền không?
Có thể có, tuỳ quy định từng nước về giá trị hàng gửi và loại hàng. Khoản này đôi khi do người nhận trả khi lấy hàng. Hỏi kỹ đơn vị vận chuyển về các khoản có thể phát sinh và chọn cách gửi để người nhận không phải chi thêm bất ngờ.