Người làm thiết kế, minh hoạ, viết lách thường quý ba loại quà: dụng cụ tốt hơn loại họ đang tự mua, thứ nuôi nguồn cảm hứng như vé triển lãm hay sách tranh, và món nâng niu chính tác phẩm của họ như đóng khung một bức vẽ hay in một tập bài viết thành sách. Điều cần tránh nhất là áp gu thẩm mỹ của người tặng lên người có nghề về thẩm mỹ.
Bài này chia ý tưởng theo ba tầng nhẹ, vừa, chu đáo cho người làm sáng tạo đang đi làm công ty hay làm tự do. Phần lớn ý tưởng dùng chung cho người vẽ và người viết; chỗ nào khác nhau sẽ được tách riêng.
Người làm sáng tạo cần gì mà ít nói ra
Nghề sáng tạo nhìn ngoài có vẻ tự do, nhưng phần lớn thời gian là làm theo yêu cầu của khách, của sếp, sửa đi sửa lại nhiều lần. Người thiết kế đồ hoạ ngồi máy nhiều giờ, người minh hoạ vừa vẽ tay vừa vẽ máy, người viết nội dung chạy theo hạn nộp. Cái họ thiếu thường không phải công cụ mà là thời gian làm thứ mình thích và những nguồn mới để nhìn, để đọc.
Một điểm ít người ngoài nghề để ý: dân sáng tạo rất kén đồ nghề. Họ có loại bút quen tay, loại giấy quen nét, phông chữ quen dùng. Tặng dụng cụ chỉ trúng khi bạn biết họ đang dùng gì, hoặc chọn loại phổ thông mà tốt hơn mức họ hay tự mua.
Ngược lại, có một loại quà gần như luôn chạm được: món cho thấy bạn coi trọng việc họ làm. Đóng khung một bức tranh họ vẽ cho vui, in một bài viết họ tâm đắc, giữ lại những sản phẩm họ làm mà chính họ đã quên. Người làm sáng tạo hay nghi ngờ giá trị việc mình làm, nên sự ghi nhận đó có ý nghĩa hơn bạn tưởng.
Tầng nhẹ: dụng cụ phổ thông nhưng tốt
Tầng nhẹ hợp khi bạn tặng đồng nghiệp trong phòng thiết kế, bạn thân làm nghề viết, hay quà nhỏ dịp sinh nhật. Mức tiền cỡ vài ly cà phê:
- Sổ phác thảo giấy dày. Người vẽ dùng phác ý tưởng, người viết dùng ghi dàn ý. Giấy dày không thấm mực sang trang sau là tiêu chí quan trọng hơn bìa đẹp.
- Bộ bút kim nhiều cỡ ngòi. Dùng để phác, đi nét, ghi chú. Đây là loại dụng cụ ai trong nghề cũng dùng hết và cần thay.
- Bút chì gỗ chất lượng tốt và gôm mềm. Nghe đơn giản nhưng nhiều người tự mua loại rẻ cho nhanh; một hộp tốt dùng sướng tay hẳn.
- Kẹp giữ trang sách, giá kê tài liệu nhỏ. Người viết hay phải nhìn tài liệu khi gõ; giá kê giúp đỡ cúi cổ.
- Vé xem một triển lãm hoặc buổi chiếu phim nghệ thuật. Món nhỏ nuôi cảm hứng. Hỏi lịch trước để chắc họ đi được.
- Một cuốn sách tranh, tập thơ, tập truyện ngắn. Chọn thể loại ngoài mảng họ làm hằng ngày để có góc nhìn mới; nếu không chắc họ đã đọc chưa, đính kèm hoá đơn đổi.
Ở tầng nhẹ, chọn món tiêu hao hoặc trải nghiệm dùng một lần sẽ an toàn hơn đồ trang trí, vì đồ trang trí dễ lệch gu.
Tầng vừa: góc làm việc và nguồn cảm hứng
Đèn bàn ánh sáng trung thực màu. Người vẽ tay, chọn màu in cần ánh sáng gần với ánh sáng ban ngày để nhìn màu đúng. Chọn loại đèn ghi rõ thông số hoàn màu cao và chỉnh được nhiệt độ màu. Nếu không rành thông số, hỏi người bán loại dùng cho vẽ, không phải đèn trang trí.
Thẻ thành viên thư viện, bảo tàng hoặc không gian làm việc chung. Cho người làm tự do một chỗ đi ra khỏi nhà, gặp người, đổi không khí. Nhiều nơi có gói theo tháng, theo quý, rất hợp làm quà.
Tai nghe chặn ồn hoặc loa nhỏ để bàn. Người viết cần yên tĩnh, người thiết kế hay làm việc kèm nhạc. Hỏi khéo họ thích kiểu nào.
Sách nghệ thuật, sách thiết kế khổ lớn. Sách ảnh, sách về kiểu chữ, sách tổng hợp tác phẩm minh hoạ thường đắt nên người trong nghề ít tự mua. Chọn chủ đề họ đã nhắc, hoặc tặng phiếu mua sách.
Một buổi học ngắn ngoài mảng quen. Ví dụ giả định: người thiết kế số học một buổi in khắc gỗ, người viết học một buổi làm gốm. Học thứ khác thường mở ra ý mới cho việc chính.
Tầng chu đáo: nâng niu tác phẩm của chính người nhận
Đây là tầng mà người làm sáng tạo hay nhớ lâu nhất, vì nó không nói về đồ vật mà nói về công việc của họ.
Đóng khung một tác phẩm họ làm. Có thể là bức phác thảo họ vẽ cho vui rồi bỏ quên, tấm thiệp họ từng vẽ tặng bạn, hay bản in một thiết kế họ thích. Chọn khung đơn giản, kính chống loá, nền trơn để tác phẩm là trung tâm. Nếu không chắc, hỏi khéo họ thích bức nào nhất.
In một tập bài viết thành sách nhỏ. Với người viết, gom những bài họ tâm đắc, dàn trang gọn, in vài bản đóng bìa cứng. Phải xin phép và để họ duyệt nội dung trước nếu bài có thông tin của khách hàng hay của người khác.
Góp vào một dự án riêng họ ấp ủ. Nhiều người làm sáng tạo có dự án cá nhân như một tập tranh, một cuốn sách, một triển lãm nhỏ mà chưa có kinh phí. Một khoản góp kèm lời động viên, hoặc giúp phần việc ngoài chuyên môn như tìm chỗ in, tìm địa điểm, là quà chu đáo theo nghĩa thật nhất.
Một chuyến đi để vẽ, để viết. Vài ngày ở một nơi yên tĩnh, ví dụ giả định là một nhà nghỉ ven đồi ở Lâm Đồng hay một làng ven sông ở Đồng Tháp, không mang theo việc của khách.
Làm cho công ty hay làm tự do: quà khác nhau thế nào
Cùng là người làm sáng tạo, người đi làm công ty và người làm tự do thiếu những thứ rất khác nhau. Người làm ở công ty quảng cáo, toà soạn, phòng marketing thường được cấp máy, cấp phần mềm, nhưng thiếu thời gian riêng và hay kiệt sức vì sửa theo ý nhiều người. Với họ, quà hướng về nghỉ ngơi và dự án cá nhân thường trúng hơn đồ nghề.
Người làm tự do thì ngược lại: tự lo máy móc, tự lo chỗ ngồi, thu nhập lên xuống theo dự án, và cô đơn vì ít có đồng nghiệp. Những món giúp họ có chỗ làm việc ngoài nhà, có cộng đồng, có dụng cụ tốt mà không phải tự bỏ tiền giữa tháng ít việc, thường được nhớ lâu. Một thẻ không gian làm việc chung vài tháng, hay khoản góp mua một món đồ nghề họ đang để dành, đều thuộc loại này.
Nếu không chắc người nhận đang ở giai đoạn nào, cứ hỏi một câu đơn giản: dạo này việc nhiều hay ít. Câu trả lời thường đủ để biết nên tặng thời gian hay tặng đồ.
Phân biệt nhu cầu người vẽ và người viết
Người làm sáng tạo không giống nhau. Bảng dưới là gợi ý tham khảo, mỗi ô là ví dụ giả định.
| Người nhận | Dụng cụ hay thiếu | Nuôi cảm hứng | Món nâng niu tác phẩm |
|---|---|---|---|
| Người minh hoạ vẽ tay | Giấy tốt, bút kim, màu nước | Vé triển lãm tranh | Đóng khung một bức phác thảo |
| Người thiết kế đồ hoạ số | Đèn đúng màu, giá nâng màn hình | Sách về kiểu chữ, bố cục | In một bộ thiết kế họ thích thành bản in đẹp |
| Người viết nội dung, biên tập | Giá kê tài liệu, sổ ghi chép | Sách ngoài mảng, buổi đọc thơ | In tập bài viết thành sách nhỏ |
| Người làm sáng tạo tự do | Chỗ làm việc ngoài nhà | Thẻ không gian làm việc chung | Góp vào dự án riêng |
| Sinh viên ngành thiết kế | Dụng cụ cơ bản tốt hơn | Buổi học ngắn ngoài mảng | Đóng khung bài đồ án được khen |
Nếu người nhận vừa vẽ vừa viết, hãy chọn theo việc họ đang làm nhiều nhất trong năm nay, không phải việc họ học ở trường.
Món dễ tặng hụt cho người làm sáng tạo
Tranh, đồ trang trí theo gu người tặng. Người làm thẩm mỹ có gu rõ ràng; món bạn thấy đẹp chưa chắc hợp không gian của họ, mà họ lại ngại từ chối.
Bảng vẽ điện tử, máy tính bảng đoán cấu hình. Kích cỡ, độ nhạy bút, tương thích phần mềm đều là chuyện riêng. Muốn tặng thì hỏi thẳng hoặc góp tiền để họ tự chọn.
Phần mềm, gói phông chữ, gói ảnh trả phí đăng ký hộ. Giấy phép phải gắn với tài khoản và mục đích dùng (cá nhân hay thương mại). Mua sai loại giấy phép có thể khiến họ dùng không hợp lệ cho việc của khách.
Bộ màu, bộ bút "cho người mới bắt đầu". Với người có nghề, bộ cho người mới thường kém chất lượng hơn đồ họ đang dùng. Ít mà tốt hơn nhiều mà kém.
Lời nhận xét kèm quà về tác phẩm. Tặng kèm góp ý chuyên môn mà không được hỏi dễ làm món quà mất vui. Lời khen cụ thể vẫn tốt hơn.
Góp chung tặng một đồng nghiệp làm sáng tạo
Ví dụ giả định: phòng nội dung góp quà cho một biên tập viên sắp nghỉ để làm tự do. Các bước:
- Gom lại những sản phẩm người đó đã làm cho công ty mà họ tự hào, có xin phép bộ phận phụ trách trước khi dùng.
- Chọn một món chính: in những sản phẩm đó thành một tập nhỏ, kèm thẻ không gian làm việc chung vài tháng đầu.
- Mỗi người viết vài dòng về một sản phẩm của họ mà mình nhớ, kẹp vào cuối tập.
- Trao trong buổi chia tay nhỏ, để người nhận có thời gian lật xem cùng mọi người.
Món quà kiểu này hầu như không tốn nhiều tiền, nhưng tốn công gom, và đó chính là phần người làm sáng tạo cảm nhận rõ nhất.
Nếu người nhận làm tự do sau khi nghỉ, có thể thêm một danh sách nhỏ những người trong công ty sẵn lòng giới thiệu việc cho họ. Với người mới ra làm riêng, lời hứa giới thiệu khách đôi khi giá trị hơn mọi món đồ.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu làm thiết kế thì tặng gì để không bị chê gu?
Chọn món không phụ thuộc gu như dụng cụ tiêu hao tốt, vé triển lãm, thẻ thư viện, hoặc đóng khung chính một bức họ vẽ. Những món trang trí theo sở thích của bạn là dễ lệch nhất.
Tặng bút và giấy cho họa sĩ có bị coi là quá đơn giản không?
Không, nếu chọn loại tốt hơn mức họ hay tự mua. Người vẽ dùng giấy bút hằng ngày, đồ tốt luôn được quý. Hỏi khéo loại họ đang dùng để chọn cùng dòng hoặc cao hơn một bậc.
Người viết lách làm tự do cần quà gì nhất?
Thường là một chỗ làm việc ngoài nhà và sự yên tĩnh: thẻ không gian làm việc chung, tai nghe chặn ồn, hoặc vài ngày đi xa để viết. Sách ngoài mảng quen cũng giúp có góc nhìn mới.
Có nên tặng khoá học thiết kế nâng cao cho người đã đi làm?
Chỉ khi họ đã nhắc tới khoá đó. Người làm nghề thường tự biết mình cần học gì; tặng khoá theo ý người tặng dễ bị hiểu là chê tay nghề. Khoá học ngoài mảng an toàn hơn.
Đóng khung tranh của người nhận nên chọn kiểu khung nào?
Khung đơn giản, màu trung tính, có viền giấy trắng quanh tranh và kính chống loá thường hợp nhất. Mục tiêu là làm tác phẩm nổi lên, không để khung lấn tranh.
Sinh viên ngành thiết kế mới ra trường nên được tặng gì?
Những món giúp bước vào nghề: đèn bàn đúng màu, giá nâng màn hình, sổ phác thảo tốt, hoặc đóng khung bài đồ án được khen. Nếu góp chung, có thể là ghế làm việc tốt hơn sau khi hỏi kỹ.