Người quản lý đọc nhiều sách trông như người dễ tặng quà nhất: cứ mua một cuốn sách hay là xong. Thực tế ngược lại. Người đọc nhiều thường đã có, đã đọc hoặc đã quyết định không đọc phần lớn những cuốn đang được nói tới. Gu đọc lại rất riêng; một người mê sách lịch sử có thể không bao giờ mở một cuốn tiểu thuyết đang nổi. Tặng sách đoán mò thì khả năng trúng thấp, và sách sai gu lại khó cho đi vì trông như chê quà.
Bài này đi theo hướng an toàn hơn: chia ý tưởng ba tầng nhẹ, vừa, chu đáo, phần lớn xoay quanh việc đọc thay vì đầu sách cụ thể. Cuối bài có cách chọn sách nếu nhóm thật sự muốn tặng sách. Các tình huống minh hoạ là ví dụ giả định.
Hiểu kiểu người đọc trước khi chọn
Đọc sách giấy hay đọc trên máy? Người chỉ đọc sách giấy cần phụ kiện cho sách giấy: đèn, chặn sách, bọc sách. Người đã chuyển sang đọc trên máy đọc sách hay máy tính bảng thì quà sách giấy ít khi được dùng, phụ kiện cho thiết bị lại hợp hơn.
Đọc ở đâu? Người đọc trên giường trước khi ngủ cần đèn kẹp ánh sáng dịu, gối tựa đọc sách. Người đọc trên đường đi công tác cần túi đựng sách chống nước, đèn nhỏ gọn. Người đọc ở góc riêng trong nhà thì hợp với món cho góc đọc: chăn mỏng, kệ nhỏ.
Đọc thể loại gì? Để ý những cuốn sách sếp mang tới văn phòng, những cuốn sếp hay trích dẫn trong họp. Biết thể loại không phải để chọn đầu sách ngay, mà để chọn món liên quan như phiếu mua sách ở hiệu sách có mảng đó mạnh.
Có ghi chép khi đọc không? Người gạch chân, ghi lề, chép trích dẫn vào sổ cần bút chì tốt, giấy ghi chú trong suốt, sổ ghi chép đẹp. Người không ghi chép thì những món này vô dụng. Một lần nhìn trộm cuốn sách sếp đang đọc là biết.
Tầng nhẹ: phụ kiện nhỏ cho người đọc
Tầng nhẹ hợp với quà cá nhân, quà sinh nhật nhỏ hay quà mang về sau chuyến đi. Phụ kiện đọc không cần đoán gu sách mà vẫn được dùng mỗi ngày.
- Kẹp đánh dấu trang bằng kim loại mỏng hoặc gỗ, loại khắc hoạ tiết nhỏ, không mảnh đến mức dễ gãy.
- Bút chì gỗ tốt kèm gọt chì nhỏ cho người hay ghi lề, gạch chân.
- Giấy ghi chú trong suốt dán lên trang để ghi mà không viết thẳng vào sách.
- Đèn đọc sách kẹp trang loại sạc, ánh sáng ấm, cho người đọc trước khi ngủ.
- Một gói trà thảo mộc hoặc trà sen để kèm những buổi đọc buổi tối.
Món nhỏ cho người đọc nên chọn chất lượng tốt. Người đọc nhiều dùng phụ kiện liên tục nên phân biệt rất nhanh món bền với món làm qua loa; một chiếc kẹp sách gãy sau một tuần làm món quà thành kỷ niệm không vui.
Nếu muốn tặng kèm một cuốn sách ở tầng này, chọn sách mỏng, ít người biết, như tập thơ, tập tản văn của một tác giả Việt, kèm vài dòng lý do bạn nghĩ sếp sẽ thích.
Tầng vừa: món cho góc đọc và cho sách
Tầng vừa thường là quà chung của nhóm. Hướng món là làm việc đọc thoải mái hơn hoặc giữ sách tốt hơn.
| Nhu cầu | Ý tưởng tầng vừa | Vì sao hợp |
|---|---|---|
| Đọc buổi tối ở nhà | Đèn đọc đứng hoặc đèn bàn ánh sáng chỉnh được | Giảm mỏi mắt khi đọc lâu |
| Sách nhiều, chỗ ít | Kệ sách nhỏ bằng gỗ để bàn, chặn sách bằng gỗ nặng | Giữ sách ngay ngắn, đẹp góc làm việc |
| Hay mang sách theo | Bọc sách bằng da hoặc vải dày có ngăn bút | Bảo vệ sách khi bỏ trong cặp |
| Đọc trên giường | Gối tựa lưng đọc sách có tay vịn, chăn mỏng mềm | Đọc lâu không mỏi cổ |
| Ghi chép nhiều | Sổ bìa da giấy dày, bộ bút mực không lem | Chép trích dẫn, ghi suy nghĩ khi đọc |
Phiếu mua sách cũng là lựa chọn tầng vừa an toàn: sếp tự chọn đầu sách, nhóm không lo trùng hay lệch gu. Nên chọn phiếu của hiệu sách sếp hay ghé, hoặc hiệu sách có mảng sách sếp thích, kèm thiệp viết tay để món quà không chỉ là một tấm phiếu.
Với kệ sách và đèn, nên hỏi khéo về không gian trước: góc đọc của sếp ở nhà rộng hay chật, bàn làm việc đã có đèn chưa. Một chiếc đèn đứng đẹp mà không có chỗ cắm điện gần ghế đọc, hay một kệ sách để bàn trên chiếc bàn đã chật kín giấy tờ, sẽ khiến món quà thành gánh nặng. Người lo quà có thể nhờ người nhà sếp chụp giúp góc đọc, hoặc nhìn kỹ những tấm ảnh sếp từng chia sẻ.
Tầng chu đáo: những món chỉ người hiểu sách mới nghĩ ra
Tầng chu đáo cho người mê sách là món cho thấy nhóm hiểu đúng tình yêu sách của sếp, không chỉ biết sếp thích đọc. Tầng này đòi quan sát lâu và bỏ công tìm.
Ví dụ giả định: chị Ngọc, giám đốc một văn phòng luật ở Huế, hay nhắc tới một cuốn sách cũ chị đọc thời sinh viên mà giờ không tìm lại được bản in cũ. Một nhân viên lần theo các hiệu sách cũ và nhóm mua bán sách cũ, sau hai tháng tìm được một bản in đúng năm đó, giấy đã ngả vàng nhưng còn nguyên. Cả phòng góp chung, gói giấy dó, kèm thiệp. Chị giữ cuốn sách trên kệ phòng làm việc tới giờ.
Hướng thứ hai là đóng lại sách: chọn cuốn sách sếp yêu thích nhất, đã sờn gáy vì đọc nhiều lần, nhờ thợ đóng sách bọc lại bìa cứng, giữ nguyên ruột sách có ghi chú của sếp. Cần mượn sách khéo léo, thường qua người nhà, và chọn thợ có tay nghề.
Hướng thứ ba là trải nghiệm quanh sách: một buổi gặp gỡ tác giả sếp yêu thích nếu có dịp, một chuyến thăm thư viện cổ hay phố sách, một khoá học viết ngắn cho người đọc nhiều muốn thử viết. Những trải nghiệm này hợp với sếp đã có đủ sách mà vẫn thích mọi thứ liên quan tới sách.
Nếu thật sự muốn tặng sách: cách giảm rủi ro
Đôi khi nhóm vẫn muốn tặng sách vì đó là món đúng tinh thần nhất. Các bước dưới đây giúp giảm khả năng chọn trùng hoặc lệch gu.
- Ghi lại những cuốn sếp đang đọc, đã đọc xong, hay nhắc tới trong vài tháng, để biết sếp đã có gì.
- Chọn cùng tác giả hoặc cùng mảng với cuốn sếp từng khen, thay vì cuốn đang được bàn tán nhiều.
- Tránh sách về quản lý, lãnh đạo, phát triển bản thân: dễ bị hiểu là nhóm đang góp ý ngầm về cách làm việc của sếp.
- Hỏi hiệu sách về chính sách đổi sách; xin hoá đơn hoặc phiếu đổi để kèm trong quà.
- Viết vài dòng vào trang đầu hoặc kèm thiệp, nói rõ vì sao nhóm chọn cuốn này cho sếp.
- Nếu vẫn không chắc, tặng sách kèm phiếu mua sách nhỏ để sếp đổi hoặc mua thêm cuốn khác.
Lời đề tặng ở trang đầu có giá trị riêng với người mê sách: nó biến một bản in giống hàng nghìn bản khác thành bản duy nhất. Viết ngắn, có ngày tháng và tên nhóm, tránh viết dài kín cả trang.
Chọn món phụ theo mảng sách sếp mê
Khi đã biết mảng sách sếp hay đọc, có thể chọn món phụ gắn với mảng đó thay vì đoán một đầu sách cụ thể. Món phụ ít rủi ro trùng mà vẫn cho thấy nhóm hiểu sếp.
| Mảng sếp hay đọc | Món phụ gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lịch sử, văn hoá | Chuyến tham quan bảo tàng, di tích cùng người hướng dẫn hiểu chuyện | Đọc rồi đi tận nơi, trải nghiệm nối dài cuốn sách |
| Văn học, thơ | Sổ chép thơ giấy dày, bút mực, chặn sách gỗ | Hợp người hay chép câu văn yêu thích |
| Kinh tế, kinh doanh | Túi đựng sách và máy tính chung, đèn bàn làm việc | Người đọc mảng này thường đọc ở văn phòng |
| Khoa học, thiên nhiên | Ống nhòm nhỏ đi dã ngoại, kính lúp cầm tay | Gắn với điều sếp đọc được |
| Ẩm thực, du lịch | Buổi học nấu một món trong sách, chuyến đi ngắn tới vùng sếp từng đọc | Biến trang sách thành trải nghiệm thật |
Món phụ theo mảng sách có lợi thế là mở ra cuộc trò chuyện. Sếp mê lịch sử nhận một chuyến tham quan di tích sẽ kể lại những điều mình đã đọc, và nhóm có thêm dịp hiểu sếp. Cách này cũng giúp người không mê đọc trong nhóm vẫn góp ý tưởng được.
Khi chọn trải nghiệm, nên để lịch mở, vì người quản lý đọc nhiều thường cũng là người kín lịch họp.
Món nên tránh với người mê sách
Có những món nghe hợp người đọc nhiều nhưng thường không được dùng.
- Sách bán chạy đang được bàn tán: khả năng cao sếp đã có hoặc đã đọc.
- Bộ sách lớn nhiều tập: chiếm chỗ, và nếu sếp không theo bộ đó từ đầu thì khó bắt đầu.
- Máy đọc sách, máy tính bảng: vượt mức quà công sở, lại dễ trùng với máy sếp đang dùng hoặc khác hệ sếp quen.
- Sách tóm tắt, sách rút gọn: người mê đọc thường thích đọc bản đầy đủ và có thể thấy đây là món quà thiếu hiểu.
- Đồ trang trí hình sách bằng nhựa: trông vui nhưng thường không có chỗ trên kệ của người có nhiều sách thật.
Theo nếp nhiều nhà, có người ngại tặng sách có tựa đề mang nghĩa buồn hay chia ly vào dịp vui. Nếu tặng sách dịp sinh nhật hay Tết, nên để ý tựa đề.
Một điều nữa: người mê sách thường có hệ thống sắp xếp riêng trên kệ, theo tác giả, theo mảng hay theo màu gáy. Món quà buộc họ phải phá hệ thống đó, như bộ sách khổ quá lớn hay hộp đựng sách kích thước lạ, thường bị đẩy vào góc khuất.
Câu hỏi thường gặp
Tặng phiếu mua sách có bị coi là thiếu chân thành không?
Không, nếu đi kèm thiệp viết tay và chọn đúng hiệu sách sếp hay ghé. Với người mê sách, được tự chọn sách là niềm vui riêng. Phiếu mua sách cho thấy nhóm tôn trọng gu đọc của sếp thay vì áp gu của mình lên.
Sếp đọc trên máy đọc sách thì tặng gì?
Bao da hoặc bao vải cho máy, đèn đọc nhỏ, giá đỡ máy khi đọc trên bàn, gối tựa đọc sách. Tránh mua thiết bị mới vì sếp đã có. Nếu muốn tặng nội dung, có thể chọn phiếu mua sách điện tử ở nền tảng sếp đang dùng, nếu biết chắc.
Có nên tặng sách cũ cho sếp không?
Sách cũ có thể là món quà rất giá trị nếu đó là bản in hiếm, bản sếp từng nhắc muốn tìm, hay sách cũ còn đẹp của một tác giả sếp mê. Sách cũ bình thường không có câu chuyện riêng thì không nên, vì dễ bị hiểu là quà rẻ.
Sách tiếng Anh có hợp làm quà cho sếp không?
Hợp nếu sếp đọc tiếng Anh thường xuyên và bạn biết sếp thích mảng nào. Sách tiếng Anh ở Việt Nam đôi khi khó mua bản đúng ý, nên phiếu mua sách ở hiệu có nhiều sách ngoại văn là cách an toàn hơn chọn đầu sách cụ thể.
Nhóm nên tặng một cuốn hay nhiều cuốn?
Một cuốn chọn kỹ kèm lời đề tặng thường ý nghĩa hơn nhiều cuốn chọn vội. Nếu nhóm đông và muốn mỗi người góp một cuốn, nên có người điều phối danh sách để tránh trùng và tránh tặng những cuốn sếp đã có.